ایران پرسمان - کیهان / «از دورکیم تا میدان آزادی این مردم محصول کدام محیطند؟!» عنوان یادداشت روز در روزنامه کیهان به قلم جعفر بلوری است که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
1- برخی اندیشمندان در حوزه علوم اجتماعی معتقدند، «انسان محصول محیط است.» به طور کلی منظور از این محیط، «فرهنگ» حاکم بر آن منطقه جغرافیایی است. (اگرچه دقیقتر این است که بگوئیم، فرهنگ بخش مهمی از محیط انسانی است). حالا روی این محیط اگر «ریز» شویم، خانواده، دوستان و اطرافیان و حتی آب و هوا را نیز شامل میشود. (هر چند مدتی است اندیشمندان فعال در این حوزه، آب و هوا را از این امر مستثنی کردهاند چون معتقدند رابطه علمی مستقیمی بین آب و هوا و رفتار انسان نمییابند و چنین نگاهی جبرگرایانه است). این دیدگاه که «انسان محصول محیط است» بیشتر به سنت «اثباتگرایی» و اندیشمندانی مثل «امیل دورکیم» نزدیک است که «جامعه» را بر «فرد» مقدم میدارند. در مقابل این تفکر، هستند اندیشمندانی که معتقدند، انسان صرفا محصول محیط نیست چون این انسان منفعل نیست و دارای اختیار است؛ بنابر این میتواند روی محیط تاثیر نیز بگذارد. به عبارتی این محیط است که محصول انسان است. جامعهشناسان امروز اما نه معتقدند، «انسان محصول محیط است» و نه معتقدند «محیط محصول انسان است» بلکه قائل به وجود یک رابطه دیالکتیکی بین «محیط و انسان» هستند که هر یک بر دیگری به اندازه خود تاثیر میگذارد. با این مقدمه «جامعه شناختی» میخواهیم کمی روی «جامعهای خاص و متفاوت» تحلیل برویم که کمی با جوامع دیگر فرق دارد و رفتارش نیز به این سادگیها قابل تحلیل نیست. این جامعه، جامعه ایران است. بخوانید:
2- دیروز جشن چهل و هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب در خیابانهای سراسر ایران برگزار شد. از ساعت حدود 10 صبح از خیابان استادمعین به سمت خیابان «آزادی» حرکت کردم. انتظارم این بود که، به دلیل تبلیغات سنگین دشمن، گرانیهای افسارگسیخته، سوءمدیریتهایی که مردم را آزار میدهد، جمعیت خیلی زیادی به خیابان نیامده باشند اما وقتی به خیابان آزادی رسیدم، از حضور آن همه جمعیت از طیفهای مختلف متحیر شدم. اولین سؤالی که به ذهنم خطور کرد این بود که، «این مردم واقعا محصول محیط هستند؟ اگر بله، محصول کدام محیط فکری و فرهنگیاند؟! چرا این محیط ساختهشده با صدها شبکه ماهوارهای و هزاران فضای مجازی روی این مردم کارگر نیست؟! چرا این همه هزینه و تلاش شبانهروزی دشمن برای مهندسی فکر و ذهن این ملت، سر بزنگاهها «هوا» میشود؟! یاد صحبتهای صاحب این انقلاب افتادم: « من با جرأت مدعی هستم که ملت ایران و توده میلیونی آن در عصر حاضر بهتر از ملت حجاز در عهد رسولالله- صلی الله علیه و آله- و کوفه و عراق در عهد امیرالمؤمنین و حسین بن علی- صلواتالله و سلامه علیهم- میباشند. آن حجاز که در عهد رسولالله- صلیالله علیه و آله- مسلمانان نیز اطاعت از ایشان نمیکردند و با بهانههایی به جبهه نمیرفتند، که خداوند تعالی در سوره «توبه» با آیاتی آنها را توبیخ فرموده و وعده عذاب داده است. و آنقدر به ایشان دروغ بستند که به حسب نقل، در منبر به آنان نفرین فرمودند. و آن اهل عراق و کوفه که با امیرالمؤمنین آنقدر بدرفتاری کردند و از اطاعتش سر باز زدند که شکایات آن حضرت از آنان در کتب نقل و تاریخ معروف است. و آن مسلمانان عراق و کوفه که با سیدالشهدا- علیهالسلام- آن شد که شد. و آنان که در شهادت دست آلوده نکردند، یا گریختند از معرکه و یا نشستند تا آن جنایت تاریخ واقع شد. اما امروز میبینیم که ملت ایران از قوای مسلح نظامی و انتظامی و سپاه و بسیج تا قوای مردمی از عشایر و داوطلبان و از قوای در جبههها و مردم پشت جبههها، با کمال شوق و اشتیاق چه فداکاریها میکنند و چه حماسهها میآفرینند. و میبینیم که مردم محترم سراسر کشور چه کمکهای ارزنده میکنند» (صحیفه امام، جلد 21 صفحه 410).
3- اما واقعا چرا ملت ایران اینگونه بینظیرند؟ قطعا دلایل تاریخی زیادی برای پاسخ به این سؤال میتوان ارائه کرد و ما اینجا برای پاسخ به این سؤال مهم صرفا به بخشی از دلایل روز و نزدیک اشاره کرده و میگذریم. شاید-تاکید میکنیم شاید- یکی از پاسخهایی که بتوان برای این سؤال یافت، «شفاف شدن همه چیز» برای «مردم» ایران و حتی مردم سراسر دنیا است. یک طرف، جمهوری اسلامی ایران قرار دارد و طرف دیگر، دشمنان جمهوری اسلامی ایران که در راس همه آنها رژیم صهیونیستی و آمریکاست. انسان هم دائم در حال «مقایسه» است و این مقایسه در شرایط «شفاف» نتایج دقیقتری به دنبال دارد. جنگ 12 روزه خیلی واقعیتها را برای مردم شفاف کرد. آمدن فردی در مختصات ترامپ هم همینطور. امروز دیگر این فقط ایران و مردم کشورهای منطقه نیستند که حقیقت آمریکا برایشان شفاف شده باشد. امروز رئیسجمهور فرانسه از لزوم فاصله گرفتن از آمریکا میگوید و تاکید میکند آمریکا یک روز هم به اروپا حمله خواهد کرد و باید برای مقابله با چنین روزی آماده شویم. شاید 5 سال پیش اگر کسی میگفت، کشورهای عضو ناتو علیه آمریکا رزمایش برگزار خواهند کرد، یا این کشور را امپریالیستی خواهند خواند، به عقل او شک میکردیم!
افشای پرونده «اپستین» نیز -که معتقدیم یکی از الطاف الهی و برای اتمام حجت با همه است- فضا برای این مقایسه را خیلی شفاف کرده است. مردم مقایسه میکنند و میبینند طرفی که برای سکته کردن یک دختر ایرانی، وِلوله به راه انداخته و با شعار «زن زندگی آزادی»، علیه کشورمان با تمام ظرفیت ورود کرده بود، تا خِرخره درگیر جنایت علیه زنان و دختران و حتی کودکان است و حجم و ابعاد این جنایات شیطانی چنان زیاد، تکان دهنده و هولناک است که به قول «رو خانا» نماینده کنگره آمریکا و عضو کمیته تحقیق این نهاد قانونگذار میتواند به «سلطنت بریتانیا» خاتمه دهد. یا به قول آن ستوننویس آمریکایی «این پرونده میتواند باعث سقوط دولت ترامپ شود». دیروز وقتی با یک پدر با سر و وضع خاص و خالکوبیهای آنچنانی روی دست و بدنش در میدان آزادی وارد گفتوگو شدم، دو پسرش را نشانم داد و گفت، ما هیچ وقت برای راهپیمایی نیامده بودیم. جنگ 12 روزه و افشای پرونده اپستین مظلومیت و حقانیت جمهوری اسلامی ایران را برای من به اثبات رساند. جالب این بود که او به برخی از دوستانش هم اشاره کرد و گفت، بعد از جنگ 12 روزه و تحولات بعد از آن، کاملا تغییر رویکرد داده و شدهاند طرفدار دو آتشه جمهوری اسلامی ایران. آنچه امروز در ایران رخ داده، ترکیب «شفافیت و اعتماد به منبع» است. مردم امروز نه فقط میبینند، بلکه حرفی را که سالها از درون نظام شنیده بودند، حالا با چشم خود از منابع بیطرف بینالمللی تأیید شده میبینند. تفاوت امروز با مثلا دهه ۶۰ این است که راویِ «ظلم آمریکا» دیگر فقط صداوسیمای جمهوری اسلامی نیست؛ خودِ رسانههای غربیاند. این تأیید بیرونی، ناهماهنگی شناختی (cognitive dissonance) مخاطب ایرانی را کاملا حل کرده است.
بازار ![]()
4- دولت باید قدر این مردم بینظیر را بداند؛ مردم شریفی که خواسته زیادی از مسئولین ندارند. کنترل قیمتها و بهبود شرایط اقتصادی شاید مهمترین خواسته آنها از مدیران و دولتمردان باشد و این واقعا خواسته زیادی نیست. تردید نباید داشت، این حضور میلیونی که دیروز شاهد آن بودیم، در محاسبات دشمن لحاظ خواهد شد و بدون تردید مهمترین بخش محاسباتی دشمن در جنگ احتمالی آینده مربوط به همین مردم است. مردم وقتی پای کار باشند، محاسبات تغییر میکند و دیروز این محاسبات تغییر کرد. دشمن بهتر از همه ما میداند مردم، آن عده اراذل و اوباش اجارهای که خود با پول و وعده به خیابانها آورده بودند تا کشته سازی کنند نیستند؛ مردم همینهایی هستند که دیروز با وجود همه ناراحتیها و اعتراضهایی که دارند، به خیابانها آمدند و به رهبر خود لبیک گفتند. این راهپیمایی دست مذاکره کنندگان ایرانی را هم بازتر میکند. از برکات این راهپیمایی هرقدر گفته شود کم است. این حضور میلیونی صرفا یک «سند حقانیت» نیست بلکه یک «فرصت تاریخی» نیز هست. کاش قدر این مردم شریف و این فرصت تاریخی را بدانیم!