ایران پرسمان - معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات تأکید کرد: این شبکه نه ابزار سیاسی است، نه جایگزین اینترنت؛ بلکه زیرساختی پرسرعت، ایمن و متکی بر فناوری و مشارکت بخش خصوصی برای تقویت اقتصاد دیجیتال است.
به گزارش خبرنگار مهر، وحید یزدانیان معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات امروز در نشست خبری خود در جمع خبرنگاران، اظهار کرد: پیش از ورود به پرسشهای رسانهها، لازم میدانم توضیحاتی درباره چیستی و تلقی حاکم بر توسعه شبکه ملی اطلاعات ارائه کنم؛ چراکه بخش مهمی از اختلافنظرها ناشی از ابهام در تعریف این شبکه است.
وی افزود: سالهاست هر زمان سخن از شبکه ملی اطلاعات به میان میآید، بلافاصله نمودارهای چندلایه و مباحث صرفاً فنی مطرح میشود اما کمتر درباره این پرسش اساسی صحبت شده که «شبکه ملی اطلاعات چه هست و چه نیست؟
یزدانیان با تأکید بر تعریف ایجابی این شبکه گفت: شبکه ملی اطلاعات، شبکهای پرسرعت، ایمنتر و پایدارتر نسبت به سایر شبکههاست. البته ایمنتر بودن به معنای ایمنی مطلق نیست؛ چراکه ماهیت هر شبکهای با درصدی از آسیبپذیری همراه است.
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات ادامه داد: تلقی ما این است که شبکه ملی اطلاعات باید توسعهیافته و متکی بر ظرفیت بخش خصوصی باشد. این شبکه، حاصل تلفیق زیستبومهای مختلف فضای مجازی از جمله زیستبوم بانکی، آموزشی و خدماتی است که بر بستر یک زیرساخت ارتباطی قدرتمند به مردم خدمترسانی میکنند.
یزدانیان با اشاره به جایگاه این شبکه در اقتصاد دیجیتال تصریح کرد: شبکه ملی اطلاعات، شبکهای مردمنهاد با جایگاه کلیدی در زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال است و باید متکی بر برترین فناوریهای زیرساختی از جمله نسلهای نوین ارتباطی مانند 5G و توسعه فیبر نوری باشد. استفاده از فناوریهای روز یک انتخاب نیست، بلکه ضرورت تحقق این شبکه است.
بسیاری از کشورهای پیشرفته شبکه ملی اطلاعات دارند
وی همچنین تأکید کرد: برخلاف برخی تصورات، شبکه ملی اطلاعات محدود به چند کشور خاص با نظام سیاسی مشخص نیست؛ بسیاری از کشورهای توسعهیافته نیز با تعاریف جهانی، دارای شبکه ملی اطلاعات هستند.
شبکه ملی اطلاعات چه نیست؟
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات در ادامه با رد برخی برداشتهای نادرست گفت: این شبکه ماهیت سیاسی یا ایدئولوژیک ندارد و قرار نیست مروج یک دیدگاه خاص باشد. شبکه بهطور ذاتی خنثی است و نباید آن را ابزار ترویج یک نگاه سیاسی یا مذهبی تلقی کرد.
او افزود: یکی از دوگانههای غلطی که شکل گرفته، تصور جایگزینی شبکه ملی اطلاعات با اینترنت است. این تصور کاملاً نادرست است. هیچ شبکهای نمیتواند جایگزین اینترنت جهانی شود و شبکه ملی اطلاعات نیز چنین کارکردی ندارد.
به گفته وی، بسیاری از زیستبومهای خدماتی و توسعه نرمافزاری بدون دسترسی به اینترنت جهانی امکان فعالیت مؤثر ندارند؛ از دریافت بهروزرسانیهای نرمافزاری و بانکهای کدنویسی گرفته تا مقابله با حملات سایبری که نیازمند دسترسی به الگوهای جهانی تهدیدات هستند.
توسعه شبکه ملی اطلاعات به معنای قطع ارتباط با جهان نیست
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات، تصریح کرد: حتی در حوزه امنیت سایبری نیز بدون اتصال به شبکه جهانی، امکان بهروزرسانی پایگاههای ضدبدافزار و ارتقای سامانههای دفاعی وجود ندارد. بنابراین توسعه شبکه ملی اطلاعات به معنای قطع ارتباط با جهان نیست.
وی با اشاره به دغدغههای کسبوکارها افزود: پلتفرمهای داخلی نیز برای تکمیل زنجیره تأمین و ارزش خود نیازمند ارتباطات بینالمللی هستند. به همین دلیل ما با ساختار فعلی فیلترینگ که نیازمند بازنگری و اصلاح است، موافق نیستیم.
حضور بخش خصوصی در شبکه ملی اطلاعات باید پر رنگ باشد
یزدانیان در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد: شبکه ملی اطلاعات شبکهای حاکمیتی و اجباری نیست. این شبکه باید آنقدر جذاب و کارآمد باشد که مردم با میل خود از آن استفاده کنند. همچنین اتکای آن نباید صرفاً بر بودجههای دولتی باشد، بلکه حضور پررنگ بخش خصوصی در آن ضروری است.
وی اظهار کرد: برای به کمال رسیدن شبکه حدود ۳۵۰ همت سرمایه گذاری دولتی و ۷۵۰ همت خصوصی نیاز است. عددی که تا الان به طور مستقیم سرمایهگذاری شده حدود ۱۰ درصد این مبلغ بوده است. تحقق این شبکه مثل بقیه شبکههای دیگر بدون سرمایهگذاری امکان پذیر نخواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: نباید این تصور ایجاد شود که با راهاندازی شبکه ملی اطلاعات، تمامی آسیبهای فرهنگی، اجتماعی یا امنیتی به صفر میرسد. هیچ شبکهای مصونیت صددرصدی ایجاد نمیکند و آسیبپذیری بخشی از ماهیت فضای مجازی است.
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات تأکید کرد: شبکه ملی اطلاعات، شبکه زمان بحران نیست؛ بلکه باید در شرایط عادی نیز کارآمد، قابل استفاده و دارای عملکرد مطلوب باشد. تعریف ما در وزارت ارتباطات از این شبکه، چنین چارچوبی است و تحقق آن را با همین رویکرد دنبال میکنیم.
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات، با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفی این شبکه اعلام کرد: شبکه ملی اطلاعات در شرایط فعلی رضایتبخش نیست، با چالشهای معماری، تمرکز ترافیک و نظام فیلترینگ مواجه است و مهمترین مسئله پیشرو، بازسازی اعتماد عمومی برای جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی است.
وی با اشاره به معیارهای ارزیابی عملکرد شبکه ملی اطلاعات گفت: قضاوت درباره کیفیت شبکه نباید صرفاً در زمانهای اوج مصرف یا شرایط فشار و استرس صورت گیرد، چراکه کاربران باید در شرایط عادی نیز احساس رضایت و تجربه مثبت از خدمات داشته باشند.
معماری شبکه نیاز به اصلاحات دارد
وی در عین حال تصریح کرد: با این وجود، واقعیت آن است که شبکه ملی اطلاعات در وضعیت فعلی رضایتبخش نیست. چه در حوزه خدمات و چه در برخی زیرساختها با مشکلات جدی مواجه هستیم و نیازمند اصلاحات اساسی در معماری شبکه هستیم.
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات افزود: توزیع ترافیک در کشور همچنان حالت قطبی دارد و باید از این تمرکز خارج شود. همچنین نظام فیلترینگ موجود با چالشهای جدی روبهروست که از جمله پیامدهای آن، افزایش استفاده از فیلترشکنها و هدایت ترافیک آلوده سایبری به سمت زیرساختهای کشور است؛ موضوعی که مدیریت شبکه را با دشواریهای فنی مواجه کرده و تجربه کاربری را تحت تأثیر قرار میدهد.
یزدانیان ادامه داد: بخشی از این مشکلات در حوزه اختیارات ماست و تلاش میکنیم آنها را برطرف کنیم. توسعه قطبهای مراکز داده در استانهایی مانند اصفهان و مشهد بهطور جدی در دستور کار قرار دارد تا تمرکز ترافیک کاهش یابد. همچنین پیامرسانهای داخلی در حوزه زیرساخت و مراکز داده با چالشهایی روبهرو هستند که باید بهسرعت برای آنها زیرساخت مناسب فراهم شود.
وی با تأکید بر اینکه تمرکز صرف بر اعلام درصد پیشرفت راهگشا نیست، گفت: مهمتر از اعداد و ارقام، آن چیزی است که در میدان عمل و در تجربه واقعی کاربران اتفاق میافتد.
مهمترین چالش اعتماد است
یزدانیان مهمترین چالش فعلی شبکه ملی اطلاعات را «اعتماد» عنوان کرد و افزود: توسعه این شبکه صرفاً با بودجههای دولتی ممکن نیست و نیازمند حضور و سرمایهگذاری بخش خصوصی هستیم. اما تا زمانی که اعتماد عمومی به شبکه تقویت نشود، طبیعی است که سرمایهگذاران نیز تمایلی برای ورود نداشته باشند.
وی دو رویکرد پیشرو را اینگونه تشریح کرد: یا شبکهای اجباری، حاکمیتی و متکی بر بودجه دولت داشته باشیم که مسیر آن به شکست منتهی میشود؛ یا شبکهای با ماهیت خدماترسان، ایمنتر و پایدارتر که کاربران به آن اعتماد دارند و بخش خصوصی با اطمینان در آن سرمایهگذاری میکند.
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات تأکید کرد: مسیر دوم، یعنی تقویت کیفیت، جلب اعتماد عمومی و مشارکت بخش خصوصی، تنها راه دستیابی به شبکهای مطمئنتر و پایدارتر برای کشور است.
وی با اشاره به نگاشت نهادی مرکز ملی فضای مجازی و ۵۳ اقدام کلیدی شبکه ملی اطلاعات، تأکید کرد که مسئولیت اصلی بسیاری از اقدامات بر عهده دستگاههای دیگر است و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات عمدتاً نقش حمایتی و میانجیگرانه دارد و خود قربانی چالشهای فیلترینگ و ترافیک آلوده شبکه است.
۵۳ اقدام کلیدی برای شبکه ملی اطلاعات استخراج شده
وحید یزدانیان، توضیح داد که طبق نگاشت نهادی مرکز ملی فضای مجازی، ۵۳ اقدام کلیدی برای شبکه ملی اطلاعات استخراج شده و برای هر یک، یک دستگاه مسئول تعیین شده است. وقتی به این نگاشت مراجعه میکنیم، متوجه میشویم بخش قابل توجهی از اقدامات مرتبط با دستگاههای غیر از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است و در مواردی که تحقق این اقدامات با مشکل مواجه شده، عمدتاً مسئولیتی بر عهده وزارت ارتباطات نبوده است.
او در پاسخ به پرسشهایی درباره بومیسازی تجهیزات و گوشیهای داخلی گفت: بحث گوشی بومی مطرح میشود، برخی میپرسند چرا گوشی محقق نمیشود یا چرا سیستمعامل داخلی توسعه پیدا نمیکند. وقتی به نگاشت نهادی مراجعه میکنیم، مشخص میشود مسئولیت اصلی در این حوزهها بر عهده دستگاههای دیگر است و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات هیچگونه نقشی در برخی اقدامات کلیدی ندارد.
یزدانیان با اشاره به نقش حمایتی وزارت ارتباطات ادامه داد: ما در این موارد وارد میشویم، میانجیگری میکنیم، از اپراتورها و تولیدکنندگان حمایت میکنیم، از محل درآمدهای خود کمک میکنیم و این اقدامات را به عنوان یک وظیفه ملی و احساس مسئولیت انجام میدهیم.
او افزود: در حوزه حمایت از تولید گوشی تلفن همراه نیز وزارت ارتباطات بهطور مستقیم مسئول ساخت نیست، اما کمک و حمایت میکند و هیچگاه از مسئولیت خود پا پس نکشیده است. بسیاری از مسئولیتها بر عهده دستگاههای دیگر است و این که تحقق شبکه ملی اطلاعات را محدود به وزارت ارتباطات بدانیم، اشتباه است.
تعامل با مرکز ملی فضای مجازی
یزدانیان درباره تعامل وزارت ارتباطات با مرکز ملی فضای مجازی گفت: در گذشته ارتباط با مرکز ملی فضای مجازی فراز و نشیب داشته است. زمانی که سند طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات استخراج نشده بود، اختلافنظر طبیعی بود. در سال ۱۳۹۲ تعریف اولیهای از شبکه ملی اطلاعات داشتیم، در سال ۱۳۹۵ سند تبیین الزامات تصویب شد و حدود و ثغور شبکه مشخص شد و در سال ۱۳۹۹ سند طرح کلان و معماری نهایی شد. پس از آن، اختلافنظرها به تدریج کاهش یافته و اکنون تعامل بسیار خوبی برقرار است.
وی ادامه داد: جلسات منظم با مرکز ملی فضای مجازی برگزار میشود، گزارشهای عملکرد ارسال میشود و بازنگریها به عنوان فعالیت مشترک و مفید در حال انجام است. اختلاف نظرها عمدتاً فنی هستند، اما تعامل نزدیک و سازنده ادامه دارد.
پیامرسانها و حق انتخاب کاربران
معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات درباره استفاده از پیامرسانهای داخلی و خارجی بیان کرد: برداشت ما این است که حدود ۲۰ میلیون نفر از مردم از پیامرسانهای داخلی استفاده میکنند. باید به کاربران قدرت انتخاب داد و اجازه داد خودشان بهترین پیامرسان را انتخاب کنند. اجبار به استفاده از یک پیامرسان خاص، اشتباه است.
او افزود: وجود فیلترشکنها باعث هدایت ترافیک آلوده به سمت زیرساختها شده و وزارت ارتباطات یکی از بزرگترین قربانیان این وضعیت است. فیلترشکنها همچنین ایجاد یک بازار سیاه پررونق کردهاند که درآمد خوبی برای برخی افراد فراهم کرده است.
چالشهای فنی و مدیریتی
یزدانیان در ادامه گفت: وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بیشترین آسیب را از فیلترشکنها میبیند. ترافیک آلوده و حملات سایبری باعث اختلالات شبکه میشوند. ما باید نگاه مدیریتی هوشمندانه و ایجادی داشته باشیم، موفقیتها و دستاوردهای کشور را برجسته کنیم و پیامرسانهای قابل اعتماد و قابل استفاده برای مردم توسعه دهیم.
وی تأکید کرد: تحقق شبکه ملی اطلاعات تنها با همکاری همه دستگاهها امکانپذیر است. وزارت ارتباطات نقش حمایتی و میانجی دارد، اما مسئولیت اصلی بسیاری از اقدامات بر عهده نهادهای دیگر است و باید همه دستگاهها مسئولیت خود را در این شبکه ایفا کنند.