ایران پرسمان - آرمان امروز / «عزت یا مصلحت یا هردو» عنوان سرمقاله در روزنامه آرمان امروز به قلم حمید روشنائی است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید
سال هاست که روابط خارجی ما درگیر این دو کلمه است: عزت یا مصلحت. کلماتی که استراتژی سیاست خارجی ما را تعیین می کند.
گروهی اعتقاد دارند که دیپلماسی ایران می بایست عزتمندانه باشد زیرا اساس انقلاب اسلامی بر عزتمندی استوار بوده و ما با سری برافراشته می بایست پشت میز مذاکره بنشینیم و آرمان های خودمان را به طرف مقابل تفهیم کنیم. عزت در تعریف این گروه به معنای حفظ استقلال، حاکمیت، کرامت ملی و پرهیز از پذیرش تحقیر یا فشار غیرضروری می باشد. دیپلماسی عزتمندانه، به معنای نفی دیپلماسی التماسی است که تاکید بر اصول دارد.
در این گروه، افرادی نیز وجود دارند که معتقدند لزوما با همه کشورها نبایستی مذاکره کرد از جمله با آمریکا که شیطان بزرگ است، زیرا آنها گرگ هستند و ما نمی توانیم خطر مذاکره با آن را بپذیریم. ثانیا تجربه مذاکرات با آمریکا بعد از انقلاب اسلامی (از مذاکرات الجزایر گرفته تا برجام)، نشان داده است که طرف آمریکایی قابل اعتماد نیست و در دو مرحله اخیر در حین مذاکرات، حمله نظامی صورت گرفته و گفتگوها بی نتیجه رها شده است. به گفته آنها، رئیس جمهور آمریکا به امضاء خودش هم متعهد نیست چه رسد به گفتارش.. در مقابل این گروه، افرادی هستند که معتقدند درست است که دیپلماسی باید عزتمندانه باشد اما گاهی شرایط و موقعیت ایجاب می کند که در هر حالی مذاکره کنیم. آنها می گویند مذاکره بخشی از سیاست کلان کشور است که به زمان و مکان خاصی مربوط نیست و هرگاه مصلحت ایجاد کرد، بایستی پشت میز مذاکره رفت تا منافع ملی کشور را تامین نمود. آنها مصلحت را تأمین منافع کشور ( امنیت، اقتصاد، ثبات، کاهش هزینه‌های درگیری و حفظ فرصت‌های دیپلماتیک) می دانند و می پندارند که برای آینده کشور حتی اگر بنا به عقب نشینی در بعضی مواضع هم باشد، می بایست انجام گردد. به اعتقاد آنها، اصول با همه اهمیت شان تا جایی معتبر است که مصلحت کشور ایجاب کند.
آنچه تضاد این دو تفکر را عریان می کند در زمان بحران است. یعنی زمانی که جنگ کشور را فرا می گیرد و وزارت امورخارجه و شخص وزیر موظف است که وارد گود مذاکرات شود. در این شرایط غالبا تندروهای عزت مدار، مذاکرات را خیانت دانسته و آن را مانع از به نتیجه رسیدن جنگ در میدان می دانند یا حداقل بدنبال شرایط مذاکراتی هستند که طرف مقابل پیشنهادات ما را کامل وتام بپذیرد. اما مصلحت گرایان در این بحبوحه خواهان قبول پیشنهاد مذاکره (حتی دادن پیشنهاد برای مذاکره ) و در صورت لزوم، دادن برخی امتیازات برای حل بحران و جلوگیری از جنگ هستند.
رهبر شهید در ۱۸ فروردین ۱۳۷۰ طرحی را ارائه کردند که می تواند امروز راهگشا باشد و آن “چارچوبی مثلث گونه” برای روابط با کشورهای دیگر است. این مثلث، شامل سه گانه عزت، حکمت و مصلحت بوده و سه پایه اساسی سیاست خارجی را شکل و انسجام می دهد. ایشان در چندین نوبت دیگر براین موضوع تاکید کرده و به تعریف و تفسیر از این سه اصل پرداختند.
علاوه بر ۲ اصل عزت و مصلحت که بحث آن را کردیم، حکمت به عنوان یک زنجیره مرتبط کننده عزت و مصلحت در این میان قرار می گیرد و می تواند آن دو اصل دیگر را به هم مرتبط کرده به نحوی که با اندیشه ای سنجیده و محاسبات دقیق، هم عزت را حفظ نمود و هم به مصلحت عمل کرد.
برای مثال، اکنون که در جنگی نابرابر در مقابل آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفته ایم، لازم است علاوه بر اینکه عزتمندانه بر اصول خود پافشاری کنیم و از جنگ نهراسیم و عقب ننشینیم، با سنجیدگی و درایت به پای میز مذاکره رفته و علاوه بر اینکه از حقوق ملت خود دفاع می کنیم، حقانیت کشورمان را به جهانیان گوشزد کنیم. در این میان، اگر منافع ملی ایجاب کرد، باید برخی مواضع را تعدیل و در یک بازی برد – برد، طرف مقابل را قانع کرد که خواست ما را بپذیرد. مسلما در پای میز مذاکره، چالش هایی وجود دارد که با هنر دیپلماسی و حکمت می توان به حل آن دست یافت.
در هر صورت عزت و مصلحت دو راهبرد متضاد نیستند بلکه دو روی یک سکه هستند که دیپلمات های ما می بایست با فراست و تیز هوشی از هردو در زمان مناسب بهره ببرند و منافع کشور را تضمین نمایند.