ایران پرسمان - اینترنت امروز تحت سلطه چند موتور جستجوی معدود است، اما در روزهای نخستین پیدایش اینترنت، ده‌ها گزینه برای انتخاب وجود داشت و چندین موتور جستجوی بزرگ وجود داشتند که حتی پس از راه‌اندازی گوگل در سال ۱۹۹۸ همچنان محبوب بودند، اما قدرت گرفتن این غول جستجو، در نهایت به قربانی شدن آنها منجر شد.
جایگزین‌های گوگل، مانند «آلتاویستا»، نتوانستند با تغییرات سریع اوایل دهه ۲۰۰۰ همگام شوند و در نهایت یکی پس از دیگری تعطیل شدند. این اتفاق ناشی از فقدان نوآوری نبود، زیرا موتورهای جستجوی قدیمی‌تری مانند «اینفوسیک» نخستین سرویس‌هایی بودند که قابلیت‌هایی نظیر تبلیغات هدفمند را معرفی کردند.
برخی از موتورهای جستجو حتی از قواعد متفاوتی پیروی می‌کردند و به جای جستجوهای مبتنی بر کلمات کلیدی — که امروزه در سایت‌هایی مانند گوگل می‌بینیم — بر مدل‌های جستجوی گفتگومحور و پرسش‌محور تمرکز داشتند. «اسک جیوز» نمونه‌ای شاخص از این موتورهای جستجوی منحصربه‌فرد بود و سرویس‌های دیگری مانند «چاچا» نیز تا دهه ۲۰۱۰ دوام آوردند، اما سرانجام به کار خود پایان دادند.
آلتاویستا (AltaVista)
«آلتاویستا» یکی از نخستین موتورهای جستجوی بزرگ بود که پیش از ظهور گوگل، به یکی از محبوب‌ترین وب‌سایت‌های اواخر دهه ۹۰ تبدیل شد. «آلتاویستا» نخستین بار در ۱۵ دسامبر ۱۹۹۵ آنلاین شد و نزدیک به ۲۰ سال به فعالیت خود ادامه داد، تا اینکه سرانجام در هشتم ژوئیه ۲۰۱۳ تعطیل شد.
«آلتاویستا» نیرویی مسلط در این عرصه بود. این سرویس یکی از نخستین ایندکس‌های اینترنتی با قابلیت جستجو در «متن کامل» محسوب می‌شد و به جای اکتفا به عناوین و فراداده‌ها، کلمات موجود در متن صفحات را نیز در نظر می‌گرفت. «آلتاویستا» همچنین یکی از پیشگامان استفاده از قابلیت امنیتی «کپچا» بود که امروزه نیز همچنان از آن استفاده می‌شود. در دوران اوج، «آلتاویستا» روزانه بیش از ۱۳ میلیون درخواست جستجو را پردازش می‌کرد.
متاسفانه، «آلتاویستا» نتوانست با رشد سریع گوگل رقابت کند. این سرویس در سال ۲۰۰۳ توسط شرکت «اوورچر سرویسز» (Overture Services) خریداری شد و تنها چند ماه بعد، خود آن شرکت هم به تصاحب «یاهو» درآمد. با وجود تمام تلاش‌های شرکت برای ایجاد تحولی اساسی در این موتور جستجو، تصاحب آن توسط یاهو نتوانست «آلتاویستا» را نجات دهد. اکنون آدرس اینترنتی آن به «یاهو سرچ» هدایت می‌شود، که خود آن نیز برای حفظ جایگاه و کارآمدی‌اش با چالش روبروست.
اینفوسیک (Infoseek)
«اینفوسیک» به اندازه «آلتاویستا» مسلط و پرقدرت نبود، اما همچنان یکی از محبوب‌ترین موتورهای جستجوی آن دوران به شمار می‌رفت. در اوج دوران فعالیتش، «اینفوسیک» در زمره برترین وب‌سایت‌های اینترنت قرار داشت. همچنین، این موتور جستجو به عنوان گزینه پیش‌فرض در «نت‌اسکیپ نویگیتور» (Netscape Navigator) — که در آن زمان مرورگر وب بسیار محبوبی بود — استفاده می‌شد.
در سال ۱۹۹۸، شرکت دیزنی سهم بزرگی از «اینفوسیک» را خریداری کرد و آن را به مجموعه رو به رشد وب‌سایت‌های خود افزود. دیزنی قابلیت جستجوی «اینفوسیک» را با برخی دیگر از دارایی‌هایی که در اواخر دهه ۹۰ میلادی خریده بود ادغام کرد تا پورتالی به نام «Go.com» را شکل دهد. این پورتال به عنوان یک درگاه واحد برای دسترسی به وب‌سایت‌های مختلف دیزنی عمل می‌کرد. این پروژه با شکست مواجه شد و دیزنی اندکی بعد، در سال ۲۰۰۱، تمام کارکنان «اینفوسیک» را تعدیل کرد.
الگوریتم‌های منحصربه‌فرد «اینفوسیک» در زمینه هدف‌گذاری، یکی از دلایل اصلی جلب توجه خریداران بزرگی همچون دیزنی بود. «اینفوسیک» نخستین موتور جستجویی بود که تبلیغات هدفمند را — با استفاده از داده‌های به‌دست‌آمده از جستجوهای کاربران — توسعه داد و به کار گرفت؛ قابلیتی که امروزه در تمام موتورهای جستجو به امری رایج و فراگیر تبدیل شده است.
اسک جیوز (Ask Jeeves)
«اسک جیوز» یکی از منحصربه‌فردترین موتورهای جستجو در این فهرست است. این سرویس در سال ۱۹۹۶ — یعنی یک سال کامل پیش از آنکه گوگل نام دامنه خود را ثبت کند — آغاز به کار کرد. ویژگی متمایز آن این بود که به کاربران اجازه می‌داد به جای وارد کردن کلمات کلیدی (آن‌طور که در گوگل یا بینگ مرسوم است)، سوالات خود را به صورت جملات کامل مطرح کنند.
«جیوز» به گونه‌ای طراحی شده بود که نقش یک پیشخدمت دیجیتال را ایفا کند که می‌تواند مشکلات شما را حل کرده و در پرسش‌های روزمره یاری‌تان کند. این مفهوم تا حد زیادی شبیه به شکل بسیار ابتداییِ چت‌بات‌های هوش مصنوعیِ پیشرفته‌ای است که امروزه می‌شناسیم. اگرچه این وبسایت بعدها به «Ask.com» تغییر نام داد، اما جستجو بر پایه پرسش همچنان به عنوان بخش اصلی هویت آن باقی ماند.
با این حال، «اسک جیوز» در نهایت یک موتور جستجو بود و خروجی آن نیز صفحه‌ای شامل فهرستی از لینک‌ها بود که ظاهری کاملا معمولی داشت. تلاش‌هایی برای طبیعی‌تر کردن تجربه کاربری صورت گرفت — مانند ارائه پاسخ‌های خلاصه و هوشمند در بالای نتایج جستجو، مشابه آنچه امروزه در گوگل می‌بینیم — اما این اقدامات کافی نبود. با گذشت سال‌ها، محبوبیت جستجو بر اساس کلمات کلیدی روز به روز بیشتر شد و Ask.com به تدریج جایگاه خود را از دست داد تا اینکه در نهایت در تاریخ اول مه ۲۰۲۶ تعطیل شد.
چاچا (ChaCha)
سرویس «چاچا» یک موتور جستجوی منحصربه‌فرد دیگر بود که تلاش می‌کرد از زاویه‌ای کاملا متفاوت به مقوله جستجو نگاه کند. «چاچا» یک موتور جستجوی مبتنی بر راهنمایی انسانی بود و به کاربر اجازه می‌داد به‌صورت زنده (در لحظه) با یک کارشناس گفتگو کنید، در حالی که آن فرد از طرف شما به دنبال یافتن پاسخ‌ها می‌گشت. این سرویس حتی با افزودن قابلیت پیامک گسترش یافت و به کاربران امکان داد تا از طریق پیامک با یکی از راهنمایان «چاچا» در ارتباط باشید.
سال‌های نخست فعالیت «چاچا» با موفقیت چشمگیری همراه بود. مدت کوتاهی پس از راه‌اندازی، این سرویس هزاران راهنمای انسانی در اختیار داشت و موفق به جذب سرمایه از شرکت سرمایه‌گذاری شخصی «جف بزوس» شده بود. «چاچا» در سال ۲۰۰۸ مدل جستجوی دسکتاپ مبتنی بر راهنمای انسانی را کنار گذاشت تا تمرکز خود را به ارائه پاسخ از طریق پیامک (موبایل) معطوف کند.
بر اساس گزارش وبسایت بی‌جی‌آر، این موتور جستجو تا سال ۲۰۱۶ به فعالیت خود ادامه داد و صرفا بر بخش موبایل متکی بود. با گذشت زمان، محبوبیت «چاچا» به تدریج کاهش یافت و افت درآمدهای تبلیغاتی، شرکت را ناچار به تعطیلی کرد. تلاش‌هایی برای جلب توجه دوباره صورت گرفت — از جمله یک کمپین بازاریابی مشترک با کوکاکولا — اما این اقدامات برای سرپا نگه داشتن «چاچا» کافی نبود.