ایران پرسمان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
حملات اخیر به عربستان سعودی تحولی بنیادین در موازنه نظامی منطقه‌ای است: سامانه اطلاعاتیِ پشتیبانِ یک سلاح، اکنون به اندازه خودِ آن سلاح اهمیت پیدا کرده است.
برخی رسانه‌ها به نقل از مقامات آگاه و بر اساس داده‌های موجود مدعی شده‌اند ماهواره‌های روسی به حملات علیه عربستان سعودی از مبدا یمن کمک می‌کنند.
بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، ماه گذشته، حوثی‌های یمن با انجام یک حمله دقیق، ایستگاه‌های پمپاژ مهم‌ترین خط لوله نفت عربستان سعودی را هدف قرار دادند. چند روز بعد، در حمله‌ای دیگر به یک پایگاه هوایی نظامی در عربستان، یک جنگنده ایتالیایی که در آشیانه قرار داشت، آسیب دید.
سیگنال روسی از فضا
آنچه در آسمان بالای سر رخ می‌داد، نقشی حیاتی در موفقیت این حملات داشت: برای چندین روز پیش از وقوع این حملات، مجموعه‌ای از ماهواره‌های جاسوسی روسیه بر فراز خط لوله و پایگاه هوایی مذکور متمرکز شده بودند تا به جمع‌آوری اطلاعات بپردازند.
یک شرکت خصوصی فعال در حوزه اطلاعات مکانی (ژئواسپیشیال) اعلام کرد که ۴۰ مورد حمله موشکی و پهپادی علیه عربستان سعودی را — که بین اول ژوئیه تا ۱۹ اکتبر از مبدا یمن و عراق انجام شده بود — مورد بررسی قرار داده است. این شرکت دریافت که در تمامی این موارد، الگویی یکسان تکرار شده است: ماهواره‌های دولتی و نظامی روسیه برای چندین روز، هم پیش از حملات و هم پس از آن، بر فراز مناطق هدف در حال گردش بوده‌اند.
به گفته نواف عبید، بنیان‌گذار شرکت آرورا ژئوسیگنال اینلیجنس: «آنچه ما یافته‌ایم، انطباقی ۱۰۰ درصدی میان فعالیت‌های ماهواره‌ای و حملات صورت‌گرفته است». این یافته‌ها مدعیست که روسیه احتمالاً به ایران و متحدان منطقه‌ای‌اش در هدف قرار دادن زیرساخت‌های نفتی و نظامی عربستان سعودی کمک می‌کند؛ حملاتی که به افزایش قیمت جهانی انرژی نیز دامن زده‌اند.
مقامات سعودی و حوثی به همراه یک تحلیلگر اطلاعاتی مستقل، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته‌اند که حوثی‌ها و دیگر متحدان ایران، از اطلاعات ارائه‌شده توسط روسیه و همچنین توانمندی‌های چین بهره‌مند شده‌اند. رائد کریملی، معاون وزیر امور خارجه عربستان در امور دیپلماسی عمومی، هفته گذشته بدر گفت‌وگو با خبرنگاران ادعا کرده که ایران و حوثی‌ها اطلاعاتی را از «عناصری در روسیه و چین — که گاهی حتی شامل عناصر تجاری می‌شوند — دریافت می‌کنند. ما به‌طور مرتب درباره این مسائل با چین و روسیه گفتگو می‌کنیم و به این کار ادامه خواهیم داد.»
نقطه‌زنی در قلب سعودی
صبح روز ۱۰ سپتامبر، چندین حمله پهپادی از مبدا عراق، سه ایستگاه پمپاژ حیاتی در مسیر خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی را هدف قرار داد و بلافاصله جریان نفت را متوقف کرد. این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری که از سراسر خاک این پادشاهی می‌گذرد، در بحبوحه حملات به کشتی‌رانی در تنگه هرمز، به مسیری جایگزین و حیاتی برای رساندن نفت خام عربستان به بازار تبدیل شده است. به گفته عبید، پژوهشگر دپارتمان مطالعات جنگ در کینگز کالج: «این ایستگاه‌های پمپاژ برای انتقال نفت در طول این خط لوله حیاتی هستند؛ خط لوله‌ای که از شرق عربستان سعودی آغاز شده، با عبور از فلات نجد تا ارتفاع بیش از ۱۱۰۰ متری (۳۶۰۸ فوت) بالا می‌رود و سپس به سمت ساحل غربی این کشور در دریای سرخ سرازیر می‌شود».
به گفته او، شرکت متبوعش از ماه ژوئیه مشاهده کرد که ۱۱ ماهواره روسی از سری «کاسموس ۲۶۰۰» (Cosmos 2600) بر روی این سه بخش از خط لوله متمرکز شده‌اند. تعداد دفعات عبور این ماهواره‌ها از فراز منطقه، در هفته‌های منتهی به حملات و همچنین در ساعات پیرامون وقوع آن‌ها افزایش یافت که نشان‌دهنده انجام عملیات شناسایی، هم پیش از حملات و هم پس از آن است.
یک هفته بعد، پایگاه هوایی ملک فهد در طائف عربستان سعودی، هدف چندین پرتابه شلیک‌شده از مبدا یمن قرار گرفت. به گفته وزارت دفاع ایتالیا، در این حمله علاوه بر آشیانه‌های موجود در پایگاه، یک جنگنده یوروفایتر تایفون متعلق به نیروی هوایی ایتالیا نیز آسیب دید. ارتش ایتالیا سال‌هاست که در چارچوب عملیات‌های ائتلاف به رهبری ایالات متحده در عراق و سوریه، تجهیزات و نیروهایی را در عربستان سعودی مستقر کرده است.
در هر دو مورد، بر اساس رصد شرکت تحت مدیریت عبید، در یک بازه زمانی ۷۲ ساعته (شامل پیش و پس از حملات)، تعداد ماهواره‌های روسی در حال گردش بر فراز این اهداف، در مقایسه با ماه ژوئیه، ۵۰ درصد افزایش یافته است. به‌ویژه اینکه حمله به طائف، دقیقاً هواپیمای جنگی ایتالیایی را هدف قرار داد—و نه هواپیماهای سعودی مستقر در همان پایگاه—که به گفته عبید، نشان‌دهنده «پشتیبانی اطلاعاتی بسیار تخصصی است که حوثی‌ها و ایرانی‌ها به‌هیچ‌وجه از آن برخوردار نیستند». حوثی‌ها به قدرت‌های خارجی هشدار داده‌اند که به عربستان سعودی کمک نکنند.
تحولی بنیادین در موازنه نظامی منطقه‌ای
به گفته عبید، شرکت آرورا با استفاده از اطلاعات منابع باز و سایر منابع اطلاعاتی، ۷۲ ماهواره شناسایی روسی را از میان بیش از ۱۱ هزار فضاپیمای در حال گردش به دور زمین شناسایی کرده است. سپس، این سامانه مسیرهای حرکتی و مانورهای آن‌ها را ردیابی کرده و هم‌زمان، آن‌ها را با فعالیت‌های نظامی روی زمین مورد مقایسه قرار داده است.
به گفته عبید، این شرکت انتقال واقعی اطلاعات به ایران یا متحدانش را رهگیری نکرده است. اما به گفته او، این شرکت الگوی مشخصی از موقعیت‌گیری ماهواره‌های روسی و فعالیت‌های شناسایی آن‌ها در اطراف اهداف راهبردی، پیش از انجام حملات، شناسایی کرده است؛ امری که نشان می‌دهد اطلاعات جمع‌آوری و منتقل می‌شود تا برای تعیین اهداف توسط حوثی‌ها و شبه‌نظامیان عراقی مورد استفاده قرار گیرد. عبید اظهار داشت که همین الگوهای ماهواره‌ای در جریان حملات ایران به پایگاه‌های ایالات متحده در خاورمیانه — که در خلال درگیری‌های میان آمریکا و ایران از ماه فوریه آغاز شد — نیز مشاهده شده‌اند. او گفت: «این تحولی بنیادین در موازنه نظامی منطقه‌ای است: سامانه اطلاعاتیِ پشتیبانِ یک سلاح، اکنون به اندازه خودِ آن سلاح اهمیت پیدا کرده است».
به گفته آدام مارش، معاون راهکارهای فناوری در شرکت لئولبز، فعال در حوزه اطلاعات مداری، تجمع ماهواره‌ها دقیقاً همان چیزی است که برای اهداف جمع‌آوری اطلاعات انتظار می‌رود. به گفته او، روس‌ها ممکن است انجام چنین کاری را انکار کنند، اما باید توجه داشت که تنها یک «سیاست کلی» وجود دارد و نه یک نهاد نظارتی؛ او پرسید: «چطور می‌توان جلوی کسی را گرفت؟»
اطلاعات ماهواره‌ای همچنین به حوثی‌ها در نبردهایشان در داخل یمن کمک کرده است. همچنین مقامات آگاه مدعیند که ماهواره‌ها همچنین در حملات ماه مارس ایران به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی — که منجر به آسیب دیدن شدید یک هواپیمای نظارتی آمریکایی شد — و همچنین در حمله به واحدی از سازمان سیا در داخل مجموعه سفارت آمریکا در ریاض، نقش داشته‌اند. به گفته این مقامات، موشک‌ها و پهپادهای مورد استفاده حوثی‌ها در این حملات، حاوی قطعاتی ساخت روسیه و چین بوده‌اند.
به گفته عبید و یکی از رهبران حوثی، اطلاعات ماهواره‌ای روسیه همچنین به حوثی‌ها در پیشروی‌های چشمگیرشان علیه مخالفانِ تحت حمایت عربستان سعودی در جنگ داخلی یمن کمک کرده است. به گفته عبید، شرکت آرورا پیکربندی‌های ماهواره‌ای را بر فراز اهدافی شناسایی کرده که با حمله ۱۵ اکتبر حوثی‌ها به کاخ ریاست‌جمهوری در شهر بندری عدن و یک مرکز فرماندهی در نزدیکی آن — که مورد استفاده ائتلاف به رهبری عربستان سعودی بود — و همچنین حمله به یک مرکز جذب نیروی دولتی در استان شبوه که منجر به کشته شدن ۷۵ نیروی تازه جذب‌شده شد، مرتبط بوده‌اند.
حمایت‌های چندجانبه پکن؟
این در شرایطی است که روزنامه وال‌استریت ژورنال در ۲۴ اکتبر گزارش داد که حوثی‌ها در جریان حملات خود به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ در اوایل سال جاری، از داده‌های ماهواره‌ای روسیه استفاده کرده‌اند. این روزنامه به نقل از فردی مطلع و دو مقام دفاعی اروپایی نوشت که این اطلاعات در اختیار حوثی‌ها قرار گرفته است.
پیش از این، روسیه گزارش ماه مارس وال‌استریت ژورنال مبنی بر اینکه مسکو تصاویر ماهواره‌ای و فناوری پیشرفته پهپادی را برای حمایت از حملات ایران علیه نیروهای آمریکایی در منطقه در اختیار این کشور قرار داده، رد کرده و آن را «خبر جعلی» خواند.
گزارش‌های اخیر همچنین حاکی از آن است که حوثی‌ها ظاهراً از قطعاتی با منشأ چینی برای ساخت موشک و پهپاد استفاده می‌کنند. وال‌استریت ژورنال در ۱۴ اکتبر به یافته‌های سازمان تحقیقات تسلیحات در مناقشات اشاره کرد که نشان می‌دهد حوثی‌ها در تلاش بوده‌اند با استفاده از قطعات تأمین‌کنندگان چینی، یک موشک بالستیک پیشرفته بسازند.
خبرگزاری بلومبرگ در گزارشی در ماه سپتامبر، جزئیاتی را درباره چگونگی ورود تجهیزات، مواد شیمیایی و سایر اقلام با «کاربرد دوگانه» (نظامی و غیرنظامی) ساخت چین به مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در یمن - جهت تولید داخلی موشک و پهپاد - شرح داد. شائو ژنگ، کاردار سفارت چین در یمن، در مصاحبه‌ای در ۱۹ اکتبر با روزنامه الشرق الاوسط، ادعاهای مربوط به تأمین قطعات نظامی توسط شرکت‌های چینی برای حوثی‌ها را رد کرد. پکن بارها حملات حوثی‌ها به تأسیسات غیرنظامی در عربستان سعودی را محکوم کرده است.
اقدام محتاطانه عربستان سعودی در ایجاد موازنه
در این شرایط، المانیتور نوشت، جنگ یمن و حملات مداوم حوثی‌ها به عربستان سعودی، تنش‌های نادری را بین ریاض و پکن آشکار می‌کند. گزارش‌های اخیر بلومبرگ و وال استریت ژورنال نشان داده است که چگونه قطعات تهیه شده از چین به حوثی‌های تحت حمایت ایران در توسعه موشک‌ها و پهپادها کمک می‌کند. عربستان سعودی نارضایتی خود را از این موضوع ابراز کرده، اما بعید است که با وجود اینکه این سلاح‌ها امنیت آن را تهدید می‌کنند، ریسک رویارویی با چین، بزرگترین شریک تجاری خود و خریدار عمده نفت آن، را بپذیرد. پس ریاض چگونه می‌تواند بدون به خطر انداختن یک رابطه استراتژیک، پکن را تحت فشار قرار دهد؟
بر اساس این گزارش، تحولات مذکور کاملاً تعجب‌آور نیستند. سال گذشته، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده چندین شرکت مستقر در چین را که متهم به تأمین مواد موشک و پهپاد برای حوثی‌ها بودند، تحریم کرد. با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: این گزارش‌ها تأمین‌کنندگان تجاری و شبکه‌های تدارکاتی چینی را شناسایی کردند، اما مستقیماً دولت چین را در تأیید حمایت نظامی از حوثی‌ها دخیل ندانستند. پکن حتی پیوندهای تجاری را انکار می‌کند.
ریاض تاکنون از متهم کردن مستقیم چین به تسهیل زنجیره تأمین سلاح حوثی‌ها خودداری کرده، اما نادیده گرفتن این موضوع به طور فزاینده‌ای دشوار می‌شود. همانطور که جک داتون از المانیتور گزارش می‌دهد، پیامدهای اقتصادی این حملات رو به افزایش است. عربستان سعودی کنفرانس ابتکار سرمایه‌گذاری آینده خود را تا سال ۲۰۲۷ به تعویق انداخته است، که مانعی برای جاه‌طلبی آن برای جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی است.
تحولات اخیر نشان می‌دهد که ریاض ممکن است به دنبال افزایش فشار بر پکن باشد بدون اینکه این اختلاف را به یک رویارویی دیپلماتیک عمومی تبدیل کند. با این حال به دلایل مختلف، بعید است که ریاض ریسک اختلاف را بپذیرد:
1. وابستگی متقابل اقتصادی
چین بزرگترین شریک تجاری عربستان سعودی و یکی از مشتریان اصلی نفت این کشور است. سرمایه‌گذاری و فناوری چین همچنین در «چشم‌انداز ۲۰۳۰» عربستان، به‌ویژه در حوزه‌های تولید صنعتی، زیرساخت‌ها، انرژی‌های تجدیدپذیر و خودروهای برقی، اهمیت روزافزونی پیدا کرده‌اند. همین هفته، یک کنسرسیوم سعودی-چینی موفق به کسب قراردادی ۳۰۶ میلیون دلاری برای توسعه گسترده ورزشگاه «شاهزاده محمد بن سلمان» در منطقه «قدیه» شد؛ پروژه‌ای که برای جام جهانی فوتبال ۲۰۳۴ در نظر گرفته شده است.
۲. ریاض به جایگزین‌های راهبردی در برابر واشنگتن نیاز دارد
ایالات متحده همچنان شریک امنیتی اصلی عربستان سعودی است، اما حملات اخیر حوثی‌ها، محدودیت‌های اتکا به حمایت‌های آمریکا را آشکارتر کرده است. واشنگتن در حال بازنگری در نقش سنتی خود به عنوان ضامن امنیت منطقه است؛ به‌طوری که تام باراک، نماینده آمریکا، تلویحاً اعلام کرده که دولت‌های خاورمیانه باید مسئولیت بیشتری در قبال دفاع از خود بر عهده بگیرند. ریاض سال‌هاست که در پی متنوع‌سازی شراکت‌های راهبردی خود بوده و در همین راستا، روابطش را با پکن تقویت کرده است. دور کردن چین از خود، آن هم در مقطعی بسیار حساس، می‌تواند این رویکرد را تضعیف کند. چین همچنین تأمین‌کننده مهم فناوری‌های نظامی برای عربستان سعودی است. ریاض از دهه ۱۹۸۰ موشک‌های بالستیک چینی خریداری کرده و اخیراً نیز پهپادهای رزمی ساخت چین — از جمله سری «وینگ لونگ» (Wing Loong) که گفته می‌شود در میدان نبرد یمن به کار گرفته شده‌اند — را به خدمت گرفته است. دو کشور همچنین در زمینه تولید پهپاد و سایر فناوری‌های دفاعی با یکدیگر همکاری داشته‌اند.
۳. عربستان سعودی خواهان استفاده چین از نفوذش بر ایران است
چین میانجی توافق ماه مارس ۲۰۲۳ بود که به احیای روابط دیپلماتیک میان عربستان سعودی و ایران انجامید و بدین ترتیب، خود را به عنوان میانجی‌ای معتبر میان دو رقیب منطقه‌ای مطرح کرد.با این حال، از سرگیری حملات حوثی‌ها، تردیدهایی را درباره توانایی پکن در تبدیل آن موفقیت دیپلماتیک به ثبات منطقه‌ای ایجاد کرده است. شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس پیشین دستگاه اطلاعاتی عربستان، در سفر اخیر خود به چین، از پکن خواست تا نقش فعال‌تری در حفظ و پایبندی به توافقی که خود در شکل‌گیری آن نقش داشته، ایفا کند.
احتمال می‌رود عربستان سعودی رویکردهایی نظیر اعمال فشار دیپلماتیک بی‌سروصدا، بهبود تبادل اطلاعاتی و درخواست برای اعمال کنترل‌های صادراتی سخت‌گیرانه‌تر از سوی چین در قبال یمن را در پیش بگیرد. آزمون واقعی این است که چین تا چه حد برای مهار تأمین‌کنندگان تجاری‌ای که چنین تجهیزاتی را در اختیار حوثی‌ها و حامی اصلی آن‌ها، یعنی ایران، قرار می‌دهند، پیش خواهد رفت. اگرچه چین در مناقشه میان آمریکا، اسرائیل و ایران عمدتاً رویکردی محتاطانه و جانب‌نگهدار (برای حفظ منافع خود در هر دو سو) در پیش گرفته است، اما تشدید اقدامات حوثی‌ها علیه عربستان سعودی می‌تواند این کشور را وادار سازد تا از موضع بی‌طرفی سنتی خود فراتر رود.