ایران پرسمان - تسنیم / متن پیش رو در تسنیم منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست.
روایت داده‌محور در بورس، ابزاری برای تبدیل انبوه اطلاعات مالی، معاملاتی و اقتصادی به تحلیل‌های قابل فهم است.
روایت داده‌محور (Data-Driven Storytelling) تنها به حوزه ورزش، رسانه و گزارشگری مسابقات محدود نمی‌شود. بازارهای مالی نیز از جمله حوزه‌هایی هستند که به دلیل حجم بالای اطلاعات و پیچیدگی روابط اقتصادی، ظرفیت گسترده‌ای برای استفاده از این روش دارند.
در بازار سرمایه، هر روز حجم زیادی از اطلاعات شامل قیمت سهام، ارزش معاملات، صورت‌های مالی شرکت‌ها، گزارش‌های ماهانه، اطلاعات صنایع، نرخ ارز، تورم، سودآوری و تصمیمات اقتصادی منتشر می‌شود. با این حال، انتشار این اطلاعات به‌تنهایی به معنای آگاهی‌بخشی موثر نیست؛ و مسئله اصلی آن است که چگونه می‌توان از میان انبوه داده‌ها، روندها و ارتباطات معنادار را شناسایی و آنها را به روایتی قابل فهم برای سرمایه‌گذاران تبدیل کرد.
روایت داده‌محور دقیقا در همین نقطه شکل می‌گیرد. در این رویکرد، تحلیلگر به جای ارائه صرف اعداد و جداول، با طرح یک پرسش مشخص، داده‌های مرتبط را بررسی می‌کند و نتیجه را در قالب یک داستان مستند و قابل پیگیری ارائه می‌دهد.
برای مثال، به جای اعلام اینکه سود خالص یک شرکت در یک دوره افزایش یافته است، می‌توان بررسی کرد این رشد ناشی از افزایش فروش بوده یا تغییر نرخ ارز، کاهش هزینه‌های مالی، فروش دارایی یا درآمدهای غیرعملیاتی. چنین روایتی به سرمایه‌گذار کمک می‌کند کیفیت سود و پایداری آن را بهتر ارزیابی کند.
بازارهای مالی چگونه از روایت داده‌محور استفاده می‌کنند؟
یکی از نمونه‌های شناخته‌شده، فعالیت رسانه‌ای و تحلیلی شرکت بلومبرگ است. این مجموعه با توسعه فناوری Bloomberg Automated Intelligence، از داده‌های مالی و الگوریتم‌های پردازش اطلاعات برای تولید خودکار گزارش‌های بازار استفاده می‌کند.
بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی بلومبرگ در سال 2022، این سامانه بیش از 500 الگوی خبری خودکار دارد و می‌تواند تغییرات غیرمعمول در حجم معاملات، فعالیت تحلیلگران، نوسانات ضمنی اختیار معامله و تغییرات احساسات بازار را شناسایی و به گزارش‌های خبری تبدیل کند. در این روش، به جای انتشار صرف یک عدد درباره تغییر قیمت، تلاش می‌شود اتفاق مهم پشت آن تغییر شناسایی و برای مخاطب روایت شود.
برای مثال، افزایش غیرمعمول حجم معاملات یک سهم می‌تواند نقطه شروع گزارشی درباره تغییر رفتار سرمایه‌گذاران باشد. اگر این اتفاق هم‌زمان با انتشار گزارش مالی، تغییر پیش‌بینی سود شرکت یا تحولات یک صنعت رخ دهد، تحلیلگر می‌تواند ارتباط این متغیرها را بررسی کند. البته هم‌زمانی رویدادها به‌تنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.
تجربه کمیسیون بورس آمریکا در تصویرسازی داده‌ها
نمونه دیگر، فعالیت کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) است. این نهاد با انتشار مجموعه‌ای از آمارها و تصویرسازی‌های تعاملی، اطلاعات مربوط به عرضه‌های اولیه، تامین مالی شرکت‌ها، فعالیت بازار و مشارکت خانوارها در بازار سرمایه را در قالب نمودارها و ابزارهای قابل بررسی در اختیار عموم قرار می‌دهد.
بر اساس صفحه رسمی آمار و تصویرسازی داده‌های SEC که در سپتامبر 2026 به‌روزرسانی شده است، این مجموعه برای شاخص‌های مختلف، نمودارهای تعاملی، جداول آماری، راهنمای محاسبه شاخص‌ها و فایل‌های قابل دانلود ارائه می‌کند. این شیوه به مخاطب امکان می‌دهد به جای مواجهه با جداول پیچیده، روندها و تغییرات بازار را در طول زمان مشاهده کند.
همچنین SEC از طریق سامانه EDGAR و رابط‌های برنامه‌نویسی اطلاعات مالی شرکت‌ها را در قالب استاندارد XBRL در اختیار توسعه‌دهندگان قرار داده است. این اطلاعات امکان مقایسه شاخص‌های مالی شرکت‌ها و بررسی تغییرات آنها در دوره‌های مختلف را فراهم می‌کند.
فرصت‌های اقتصادی و رسانه‌ای
روایت داده‌محور در بازار سرمایه دست‌کم در چهار حوزه ظرفیت ایجاد ارزش دارد:
1. رسانه‌های مالی: تولید گزارش‌های تعاملی و اختصاصی درباره صنایع، شرکت‌ها و روندهای بازار و ایجاد محصولات اشتراکی اطلاعاتی.
2. روابط سرمایه‌گذاران: کمک به شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس برای ارائه شفاف‌تر عملکرد مالی، توضیح تغییرات سودآوری و ارتباط موثرتر با سهامداران.
3. تحلیل و مدیریت سرمایه‌گذاری: ترکیب داده‌های تاریخی و جاری برای شناخت روندها، شناسایی ریسک‌ها و بررسی سناریوهای مختلف سرمایه‌گذاری.
4. آموزش و سواد مالی: تبدیل مفاهیم پیچیده‌ای مانند نقدشوندگی، ریسک، بازده، ارزش‌گذاری و نوسان به نمودارها و روایت‌های قابل فهم برای سرمایه‌گذاران.
ظرفیت بازار سرمایه ایران
در بازار سرمایه ایران نیز اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال، داده‌های معاملاتی بورس‌ها و فرابورس و اطلاعات شرکت مدیریت فناوری بورس تهران می‌توانند مبنای تولید روایت‌های داده‌محور قرار گیرند.
برای نمونه، می‌توان به جای انتشار صرف خبر افزایش سود یک شرکت، روند پنج‌ساله فروش، حاشیه سود عملیاتی، جریان نقد عملیاتی و بدهی‌های آن را بررسی کرد و نشان داد کیفیت رشد شرکت چگونه تغییر کرده است. همچنین مقایسه بازده صنایع با شاخص کل، بررسی تغییرات ارزش معاملات و تحلیل رفتار سهامداران حقیقی و حقوقی می‌تواند به تولید گزارش‌های متفاوت و مستند منجر شود.
البته این رویکرد مستلزم توجه به کیفیت داده‌ها، تعدیل اثر تورم و تغییرات نرخ ارز، تفاوت دوره‌های مالی شرکت‌ها و محدودیت‌های اطلاعاتی است.
در نهایت، روایت داده‌محور به معنای پیش‌بینی قطعی آینده بازار یا ارائه سیگنال خرید و فروش نیست؛ بلکه روشی برای تبدیل اطلاعات پراکنده به شناخت بهتر از واقعیت‌های اقتصادی است. در بازاری که سرمایه‌گذاران با حجم زیادی از اطلاعات مواجه‌اند، مزیت رسانه‌ها و تحلیلگران تنها در دسترسی به داده‌ها نیست، بلکه در توانایی کشف ارتباطات معنادار، توضیح روندها و تبدیل اعداد به داستانی مستند و قابل فهم قرار دارد.
مهدی حاجی‌وند، کارشناس بازار سرمایه