ایران پرسمان - دنیای اقتصاد /متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
در شرایطی که مذاکرات فشرده ایران و میانجی قطری برای چندمین روز متوالی در دوحه ادامه دارد و نشانه‌هایی از تغییر لحن، از جمله ارزیابی مثبت عراقچی و ترامپ از روند گفت‌وگوها، بار دیگر احتمال توافق را در کانون توجه قرار داده، سایه جنگ همچنان بر معادلات منطقه سنگینی می‌کند. روایت دبیر شعام از ارسال و دریافت چند مرحله پیام میان تهران و واشنگتن، ارائه هفت شرط اصلی و انتظار ایران برای دریافت پاسخ نهایی آمریکا، نشان می‌دهد مسیر دیپلماسی به مرحله‌ای حساس رسیده است؛ مرحله‌ای که در آن تهران نه حاضر به عقب‌نشینی از مطالبات خود است و نه بازگشایی تنگه هرمز را پیش از تحقق شروطش می‌پذیرد. همزمان، تماس ترامپ و نتانیاهو تردیدها را درباره جدیت کاخ سفید در انتخاب مسیر توافق افزایش داده است. این تحولات در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای، اهمیت ویژه‌ای دارد. به نظر می‌رسد ساعات آینده نه فقط برای سرنوشت جنگ و مذاکره، بلکه برای آینده نظم امنیتی منطقه تعیین‌کننده باشد.
مذاکرات فشرده ایران و میانجی‌گران قطری در دوحه برای سومین روز متوالی ادامه دارد؛ تلاش دیپلماتیکی که حالا در یکی از حساس‌ترین مقاطع جنگ ایران و آمریکا، به آزمونی برای سنجش اراده دو طرف در عبور از میدان نظامی و رسیدن به توافق تبدیل شده است. خبرنگار رویترز به نقل از یک مقام آگاه گزارش داده است که مذاکره‌کنندگان ایرانی همچنان در دوحه حضور دارند و با طرف قطری درباره راه‌های پایان دادن به جنگ گفت‌وگو می‌کنند. به نظر می‌رسد اگر روند مذاکرات با نشانه‌های پیشرفت همراه باشد، تیم آمریکایی نیز به میز دوحه اضافه خواهند شد.
ساعات آینده مشخص می‌کند که آیا دو طرف به یک نقشه راه برای توقف جنگ نزدیک می‌شوند یا بار دیگر مسیر تقابل نظامی را انتخاب می‌کنند. نشانه‌هایی از تغییر لحن واشنگتن در روزهای اخیر دیده شده است. ترامپ مذاکرات را خوب توصیف کرده و همزمان عباس عراقچی تلاش آمریکا برای باز نگه داشتن مسیر گفت‌وگو را اقدامی مثبت دانسته است. محسن رضایی نیز پس از مطالعه نامه جی‌دی ونس، از تغییر لحن آمریکایی‌ها سخن گفته است؛ نامه‌ای که تلاشی از سوی کاخ سفید برای باز کردن مسیر مذاکرات تازه است. در همین حال، تماس تلفنی ترامپ و بنیامین نتانیاهو در روز شنبه، درست در میانه تحرکات دیپلماتیک، پیام متفاوتی به همراه داشت. بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، این تماس در شرایطی انجام شد که واشنگتن گزینه‌های ازسرگیری حملات به ایران را بررسی می‌کند. با این حال روبیو تاکید کرده که رئیس‌جمهور آمریکا هنوز درباره حمله جدید تصمیم نگرفته است. این همان دوگانگی نگران‌کننده‌ای است که سایه سنگین جنگ را همچنان بر سر مذاکرات نگه داشته است؛ دیپلماسی جریان دارد، اما گزینه نظامی از روی میز برداشته نشده است.
با این حال، یک تفاوت مهم با مقاطع پیش از جنگ وجود دارد: هزینه محاسبه‌شده برای بازگشت به جنگ. هشت ماه درگیری نه به حل مساله ایران منجر شده و نه توانسته تهران را به پذیرش شروط واشنگتن وادار کند. از سوی دیگر، تداوم تهدیدهای ایران علیه منافع آمریکا و متحدانش، مخاطرات گسترش جنگ به منطقه و فرامنطقه و پیامدهای اقتصادی آن، تصمیم برای حمله مجدد را پیچیده‌تر کرده است. تحلیلگران نظامی نیز درباره دشواری دستیابی به اهداف راهبردی از طریق حملات هوایی هشدار داده‌اند. در تهران نیز تجربه دورهای قبلی تقابل، به معنای نادیده گرفتن احتمال جنگ نیست. هشدارهای نظامی، تاکید بر آمادگی برای پاسخ فوری و موضع عراقچی درباره نپذیرفتن تسلیم، نشان می‌دهد ایران خود را برای هر دو سناریو آماده نگه داشته است. در واقع، مساله اصلی اکنون نه صرفا توافق یا جنگ، بلکه محاسبه طرفین از نتیجه هر انتخاب است. تهران حاضر نیست زیر فشار نظامی از شروط خود عقب‌نشینی کند و واشنگتن نیز باید بسنجد که آیا دور تازه حملات می‌تواند دستاوردی فراتر از هزینه‌های جنگ قبلی داشته باشد؟ ۷۲ ساعت آینده از این جهت تعیین‌کننده است، آیا تماس‌ها و پیام‌های ردوبدل‌شده به توافقی عملی و متقابل تبدیل می‌شوند یا صرفا آخرین تلاش‌ها برای جلوگیری از دور تازه‌ای از جنگ خواهند بود؟ پاسخ این پرسش شاید بیش از هر اظهارنظر سیاسی، در جزئیات مذاکرات دوحه آشکار شود.