ایران پرسمان - اعتماد /متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
مذاکرات تهران و واشنگتن با وجود تداوم بی‌اعتمادی‌ها و اختلاف‌نظرها بر سر مطالبات حداکثری، ظاهرا با پیشرفت‌هایی همراه بوده، اما دستیابی به توافق همچنان به تحقق شروط ایران و ارایه تضمین‌های معتبر ازسوی طرف امریکایی وابسته است.
در همین راستا و در میانه تحولات جاری روزنامه اعتماد در گفت‌وگو با کوروش احمدی، دیپلمات پیشین تلاش دارد تا ضمن واکاوی معادلات حاکم، سناریوهای پیش رو را نیز بررسی کند.
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین کشورمان در پاسخ به سوال نخست «اعتماد» درباره نتیجه دیپلماسی فشرده در تهران و دوحه بالاخص باتوجه به موضع صریح ایران در ارتباط با برنامه هسته‌ای کشورمان گفت: ظرف یکی، دو روز گذشته شاهد چند تحول جدید و مهم هستیم و در پرتو این تحولات شاید بتوان ملاحظاتی در مورد قطعی بودن جنگ دیگری مطرح کرد. اولا در مسیر مذاکرات پیشرفت‌هایی حاصل است و ایران جدیتی در این رابطه نشان داده، هر چند که همواره بر موضع خود در مورد طرح 7 روزه تاکید دارد. ثانیا جناحی در امریکا به پیشنهاد اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری مایل است که به محاصره دریایی و فشار اقتصادی فرصت بیشتری داده شود. جی دی ونس نیز که برخورد مثبتی داشته و از پیشرفت در مذاکرات صحبت کرده، عملا همسو با بسنت است. ثالثا شکست ترامپ و جمهوری‌خواهان در انتخابات که ازجمله ناشی از جنگ ترامپ علیه ایران بود نیز ممکن است دست جناح طرفدار فرصت دادن به فشار اقتصادی را قوی‌تر کند. با این حال حمله‌ای نیز علیه اهدافی در جزیره قشم انجام شده که می‌تواند باتوجه به خاتمه مبارزات انتخاباتی در امریکا، نشانه بازگشت امریکا به هدف قرار دادن برخی اهداف در سواحل و جزایر جنوب باشد. در هر حال فعلا تا چند روزی مذاکرات ادامه خواهد داشت گفت‌وگوها بر یک متن دوصفحه‌ای که شاید مبنای آن همان طرح قطر باشد، متمرکز خواهد بود. البته خبرگزاری فارس خبری را به نقل از یک مقام آگاه منتشر کرده که در آن گفته شده مذاکرات دوشنبه شب بدون دستیابی به نتیجه‌ای ملموس پایان یافته و ایران تاکید کرده که بدون تحقق خواسته‌هایش حاضر نیست تنگه هرمز را باز کند و امتیازی بدهد. احمدی در بخش دیگر این گفت‌وگو و در پاسخ به شروط تهران و تاکید کشورمان مبنی بر عدم عقب‌نشینی از خطوط قرمز ترسیمی ایران و نتیجه حاصل از آن خاطر نشان کرد: مقام‌های رسمی کشورمان بارها خواسته‌های خود چون لغو محاصره دریایی، آزادسازی اموال بلوکه شده، لغو تحریم‌های نفتی و موضوعاتی از این قبیل را به عنوان اولویت‌های مطالبات خود مطرح کرده‌اند و تاکید دارند این خواسته‌ها باید پیش از رایزنی درباره برنامه هسته‌ای تامین شود. نظر ایران این است که ابتدا ایالات‌متحده خواسته‌های تهران را محقق کند و گام‌های اعتماد‌سازی را بردارد و در مقابل ایران بپذیرد درباره برنامه هسته‌ای‌اش پشت میز مذاکره بنشیند. اما امریکا از موضعش عقب‌نشینی نکرده و همزمان آقای محسن رضایی، رییس شورای عالی امنیت ملی و آقای عباس عراقچی، رییس دستگاه دیپلماسی ایران در دو روز گذشته لحن خود را اندکی تندتر کرده‌اند. آقای محسن رضایی از دریافت وجوه به واسطه عبور و مرور از تنگه هرمز سخن گفته؛ درحالی که طی بیش از یک ماه گذشته، مقامات ایرانی صحبتی از دریافت وجوه مطرح نکرده بودند. آقای عراقچی نیز گفته است که بازگشایی تنگه هرمز تنها براساس شرایط ما انجام خواهد شد.
این دیپلمات پیشین در پاسخ به پرسش دیگر «اعتماد» درباره برخی اخبار مبنی بر خروج اورانیوم غنی شده ایران با ضمانت بازیگرانی چون چین و روسیه و مخالفت صریح کشورمان با این خواسته به «اعتماد» گفت: در این‌باره باید گفت این متغیر بخشی از برنامه هسته‌ای کشورمان است و از همین رو اگر درنهایت شرایط برای رایزنی درباره برنامه هسته‌ای ایران فراهم شود (یعنی خواسته‌های تهران همگی محقق گردد) خواه امروز یا چند ماه دیگر، یکی از موضوعاتی که در دستور کار قرار خواهد گرفت، مساله تعیین تکلیف این محموله است. به گفته احمدی در بند 8 یادداشت تفاهم این موضوع مورداشاره قرار گرفته. بدین معنا که ایران و امریکا در آن مقطع پذیرفته بودند که اورانیوم در داخل کشور و تحت نظارت آژانس رقیق‌سازی شود. در این مقطع بعید می‌دانم که این موضوع در دستور کار مذاکرات قرار داشته باشد. کوروش احمدی در پاسخ به سوال دیگر «اعتماد» درباره چرایی سفر آقای علی باقری به چین، سفری که همزمانی داشت با سفر سلطان عمان به این کشور و نتایج حاصل از آن نیز گفت: سفر پادشاه عمان به چین قاعدتا باید از چند ماه قبل برنامه‌ریزی شده باشد و نباید ربطی به سفر آقای باقری داشته باشد. به گفته دیپلمات پیشین کشورمان در شرایط کنونی قاعدتا باید تحولات خلیج‌فارس و بازگشایی تنگه هرمز در دستور کار این سفر آقای باقری قرار داشته باشد. به علاوه، اگر امریکا آن‌طور که اسکات بسنت پیشنهاد کرده، بخواهد بر فشار اقتصادی متمرکز شود، شاید فشار بر چین را نیز برای محدود کردن همکاری با ایران در دستور کار داشته باشند. در این رابطه سفر آقای باقری به پکن هم می‌تواند مهم باشد. به علاوه، این سفر ممکن است در حوزه سیاست داخلی هم مهم باشد. مهم است که معاون دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی این سفر را انجام داده است. لازم به ذکر است که پیش‌تر آقای عراقچی در مهر ماه سفری به چین داشت. سفر آقای باقری به چین در امتداد تحرکات دیپلماتیک جدید آقای رضایی ازجمله گفت‌وگوی تلفنی با پوتین و نامه دریافتی از جی دی ونس نشان‌دهنده این است که دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در حال ایفای نقش مهمی در سیاست خارجی است. او همچنین با اشاره به برخی اخبار درباره نقش چین و روسیه به عنوان ضامن در هرگونه توافق احتمالی نیز گفت: ظاهرا در طرح قطر پیشنهاد شده که طرفین به صورت گام به گام و طی هفت روز، امتیازاتی را به یکدیگر بدهند و در این میان چین نیز نقش ضامن را ایفا کند.
از منظر احمدی ذکر این بند به واسطه بی‌اعتمادی شدید ایران به امریکا به هم و تاکید تهران بر وجود تضمین است که به واسطه‌اش واشنگتن بار دیگر عهدشکنی نکند، از همین رو می‌توان گفت که نقش چین به عنوان ضامن توافق احتمالی می‌تواند یکی از موضوعاتی باشد که در جریان سفر معاون رییس شورای عالی امنیت ملی به چین در دستور کار بوده است. البته در اینکه چین ایفای چنین نقشی را اساسا بپذیرد و اگر پذیرفت ضمانت صورت رسمی و به لحاظ حقوقی لازم‌الاجرا داشته باشد یا صرفا جنبه حمایت سیاسی، موضوعات قابل بحثی است.
کوروش احمدی در پاسخ به پرسش دیگر «اعتماد» درباره نقش‌آفرینی روسیه و چین در ارتباط با تنش‌های میان تهران و واشنگتن و اینکه این دو بازیگر تا چه اندازه حاضرند تا در عمل نیز به شکلی جدی کمک کنند، خاطر نشان کرد: تا به امروز در سطح راهبردی شاهد مواضع دوپهلویی ازسوی چین و روسیه بوده‌ایم. چین و روسیه، به ویژه چین، درنهایت رقیب امریکا هستند و مایل‌اند ایران بتواند مقاومت کند و امریکا نتواند از طریق جنگ، به اهداف سیاسی خود دست یابد. به باور این دو بازیگر پیروزی امریکا در مواجهه با ایران، موقعیت ایالات‌متحده در سطح بین‌المللی را تقویت می‌کند و این موضوع به نفع منافع راهبردی چین و روسیه نخواهد بود. با این حال به باور این دیپلمات پیشین کشورمان در سطوح پایین‌تر و در حوزه‌های اقتصادی و منطقه‌ای، چین و روسیه منافع خاص خودشان را پیگیری خواهند کرد. بدین معنا که از منظر چین بازگشایی تنگه هرمز با اهمیت است، چراکه چین اقتصادی صادرات‌محور دارد و آزادی دریانوردی برایش از اهمیت بسیاری برخوردار است. از منظری دیگر چین روابط تجاری گسترده‌ای با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس دارد و حجم مبادلات تجاری‌اش با این کشورها بسیار بیشتر از مبادلاتش با ایران است. ارزش مبادلات تجاری چین با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در مجموع حدود 350 میلیارد دلار برآورد شده است. تجارت چین و ایران نیز رقمی حدود 35 میلیارد دلار است.
احمدی در ادامه به نقش روسیه پرداخت و در این‌باره به «اعتماد» گفت: اولویت‌های روسیه با سایر مطالباتش در ارتباط است. روسیه درگیر جنگ اوکراین است و اکنون عمق خاک این کشور نیز ازسوی پهپادهای اوکراینی هدف قرار می‌گیرد. بنابراین، روسیه شاید بیش از چین درگیر محدودیت‌های جدی است. با این حال، ممکن است روسیه درنهایت گزینه نهایی برای میزبانی از اورانیوم غنی‌شده ایران باشد؛ البته اگر توافقی میان ایران و امریکا حاصل شود و طرفین بر سر این موضوع به توافق برسند. پیش از این، در جریان سفر مرحوم شهید علی لاریجانی به روسیه نیز ایران اعلام کرده بود که با خروج اورانیوم غنی‌شده از کشور مخالف است. با این حال اگر توافقی حاصل شود، ممکن است موضوع میزبانی روسیه از این محموله دوباره مطرح شود. کوروش احمدی در بخش دیگر این گفت‌وگو و در پاسخ به سوالی درباره نقش انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا بر تحولات منطقه بالاخص در ارتباط با ایران گفت: مطابق قانون اساسی امریکا، سیاست خارجی دراختیار رییس‌جمهوری این کشور قرار دارد. البته کنگره از طریق اهرم‌هایی مانند محدود کردن بودجه می‌تواند در این زمینه تاثیرگذار باشد، اما در تحلیل نهایی، نقش کنگره در سیاست خارجی چندان تعیین‌کننده نیست. با این حال دموکرات‌ها می‌توانند در حوزه سیاست داخلی برای دولت ترامپ مشکلاتی ایجاد کرده، کار را برایش دشوار کنند و وقت او را بگیرند، اما باید درنظر داشت که ترامپ در دو ماه آینده، پیش از آنکه کنگره جدید کار خود را آغاز کند، فرصت خواهد داشت تا بدون مزاحمت و نظارت موثر کنگره، بدون تحقیق و تفحص و بدون مداخله جدی این نهاد، سیاست‌های خود را دنبال کند. بنابراین، تغییر ترکیب کنگره تاثیر چندانی بر روند مذاکرات با ایران نخواهد داشت.
این دیپلمات پیشین کشورمان در پاسخ به سوال نهایی «اعتماد» درباره نقش احتمالی اسراییل در تنش‌های پیش رو باتوجه به اخباری که نشان می‌دهد نخست‌وزیر این بازیگر ترامپ را برای حمله دوباره تحت فشار قرار داده خاطر نشان کرد: از ابتدای جنگ بسیاری ازجمله من تاکید کرده‌ایم که مواضع امریکا و اسراییل با یکدیگر تفاوت دارد و اکنون که جلوتر آمده‌ایم، این تفاوت عریان‌تر شده است. بدین معنا که ترجیح دولت ترامپ این است که با ایران به توافق برسد. ترامپ در روزهای نخست جنگ ۴۰روزه نیز تحت‌تاثیر القائات نتانیاهو قرار گرفته بود و این تصور برایش ایجاد شده بود که شاید حمله غافلگیرکننده و ترور رهبران سیاسی و نظامی به «تغییر رژیم» منجر شود. از طرف دیگر، نتانیاهو تمام تلاش خود را به کار گرفت تا تفاهم اسلام‌آباد فرو بپاشد. به گفته احمدی، اسراییل برخلاف امریکا به دنبال فروپاشی ایران است، اما برای پیشبرد این هدف بدون همکاری امریکا نمی‌تواند گامی بردارد. نتانیاهو تمام تلاش خود را می‌کند تا ترامپ را در این مسیر تحت‌فشار قرار دهد و بر تصمیمات او تاثیر بگذارد. با این حال، امریکا باید متوجه شده باشد که با گزینه نظامی نمی‌تواند به اهداف سیاسی خود دست یابد. ورود به یک جنگ طولانی‌مدت و اعزام نیروی زمینی به ایران نیز اساسا گزینه‌ای برای امریکا نیست که بتواند به‌راحتی دنبال شود. از طرفی، نتانیاهو می‌داند که بدون همراهی امریکا و از مسیر نظامی نمی‌تواند اهداف سیاسی‌اش را محقق کند.درنتیجه، اگر ایران بتواند با امریکا به توافق برسد و نوعی مصالحه میان دو کشور شکل بگیرد، امکان خنثی کردن توطئه‌ها و سیاست‌های نتانیاهو و اسراییل وجود دارد. اسراییل بازیگری است که در فاصله حدود ۱2۰۰ کیلومتری از ایران قرار دارد و قطعا بدون همراهی، همکاری و همسویی با ترامپ و امریکا نمی‌تواند ایران را درگیر یک جنگ گسترده، فراگیر و تمام‌عیار کند. البته ترورها و اقداماتی از این دست ممکن است مانند گذشته ادامه پیدا کند. بنابراین، مساله اصلی این است که آیا ایران می‌تواند با امریکا به توافق برسد یا خیر.