ایران پرسمان - منصور انوری، نویسنده رمان «جاده جنگ»، بیش از سه دهه از عمر خود را صرف روایت تاریخ معاصر ایران و دفاع مقدس کرد؛ نویسنده‌ای که آثارش با استقبال مخاطبان و تحسین رهبر شهید انقلاب همراه شد.
به گزارش خبرنگار مهر، منصور انوری متولد سال ۱۳۳۴ در یکی از روستاهای نیشابور بود که بیش از سی سال از عمرش را صرف روایت تاریخ معاصر ایران و دفاع مقدس کرد. مردی که سال‌های طولانی از عمرش را صرف مطالعه، تحقیق و نوشتن کرد و بخش بزرگی از عمر و جوانی خود را پای نوشتن داستان گذاشت. فعالیت ادبی‌اش را از سال ۱۳۶۴ با انتشار داستان کوتاه «بی‌بی‌سی» آغاز کرد. او در ادامه اما فعالیت خود را به نگارش مجموعه‌های چند جلدی تغییر داد که در راس آنها می‌توان به رمان دوازده جلدی «جاده جنگ» اشاره کرد. این رمان قرار بود در ۲۴ جلد به پایان برسد و رمان ۱۲ جلدی او درباره واقعه عاشورا که هر دو ناتمام ماند، حاصل سال‌ها پژوهش و سخت‌کوشی‌اش بود.
البته رمان «جاده جنگ» تنها اثر او در زمره رمان چند جلدی قرار نمی‌گیرد. از دیگر آثار چند جلدی او که به چاپ رسیده است می‌توان به رمان «از عشقاباد تا عشق آباد» اشاره کرد که جلد سوم آن به تازگی از سوی انتشارات سوره مهر به چاپ رسیده است.
منصور انوری در میانه‌های دهه ۷۰ شمسی و در آستانه میانسالی، نوشتن را به‌طور جدی آغاز کرد؛ هرچند ادبیات، داستان و شوق نوشتن از کودکی با زندگی‌اش همراه بود. او از همان سال‌ها به کتابخانه‌های غنی خاندانش دسترسی داشت و تاریخ، به‌ویژه تاریخ دوران پهلوی، از کنجکاوی‌های جدی‌اش به شمار می‌رفت. اما «جاده جنگ» مهم‌ترین اثر زنده‌یاد منصور انوری است؛ رمانی که نوشتن آن به یکی از دغدغه‌های اصلی زندگی ادبی او تبدیل شد. ماجرا از آشنایی انوری با امام خمینی(ره) و انقلاب آغاز شد. همین آشنایی انگیزه‌ای در او ایجاد کرد تا روزی روایتی داستانی از تاریخ ایران بنویسد. انوری سال های زیادی به تحقیق و پژوهش درباره تاریخ ایران پرداخت و به مسیر خود ادامه داد، بعد از پژوهش های زیاد سرانجام نگارش «جاده جنگ» را آغاز کرد. حاصل این تلاش، انتشار این مجموعه در انتشارات سوره مهر بود. «جاده جنگ» در ادامه توانست جوایز مهمی چون کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، جایزه جلال آل‌احمد، قلم زرین و را برای نویسنده‌اش به ارمغان بیاورد.
بلندترین رمان تاریخ ایرانی
«جاده جنگ» یک رمان بلند تاریخی است که در کنار داستانی پرکشش و عاشقانه بخشی از تاریخ پرفراز و فرود کشور را از آغاز جنگ جهانی دوم تا پایان جنگ تحمیلی روایت می‌کند. داستان از شهریور ۱۳۲۰ آغاز می‌شود، زمانی که روس‌ها از شمال شرقی کشور به خراسان حمله می‌کنند و اشغال ایران به دست متفقین آغاز می‌شود. کتاب دو شخصیت اصلی مرئی و نامرئی دارد. شخصیت نامرئی «مرگان» نام دارد که مانند روح در تمام حوادث رمان حاضر است و در آنها نقش دارد. شخصیت دیگر این داستان «سیدرضا شریفی» یک سرجوخه ژاندارمری است که به یک افسر زن تاجیک به نام «عالیه» علاقه‌مند می‌شود و او را فراری می‌دهد.
او ۳۵ سال در خارج از کشور به سر می‌برد و در انتهای رمان و زمان جنگ تحمیلی بازمی‌گردد. تا پایان داستان، حدود صد شخصیت دیگر وارد ماجراهای این اثر می‌شوند. موضوعات رمان «جاده جنگ» بر اساس واقعیات تاریخی شکل گرفته‌اند و گویای نیم‌قرن از حوادث تاریخ ایران‌اند. فضای اصلی این رمان هم کل کشور، به خصوص جاده شاهرود است که نقشی کلیدی در وقایع اصلی ابتدا و انتهای رمان دارد و به نوعی سمبلی از جنگ بی‌پایان است. نگاه چندبعدی انوری در رمان جاده جنگ، اثر او را از بسیاری رمان‌های تاریخی متمایز کرده است. همه‌جای این اثر نوآوری و خلاقیت به چشم می‌خورد. خط اصلی داستان در کنار موضوعات دیگری که هریک هویتی مستقل دارند از دست نمی‌رود و خرده داستان‌ها و فلاش‌بک‌ها به هیچ وجه آسیبی به انسجام این داستان بلند نمی‌زنند. شباهت‌های ریزی میان «جاده جنگ» و رمان «برباد رفته» مارگارت میچل وجود دارد که به نظر می‌رسد انوری در نگارش این اثر گوشه چشمی هم به اثر ماندگار میچل داشته است.
سفر پرماجرای یک کودک برای شفا در عشق آباد
«از عشقاباد تا عشق آباد» رمانی است سه جلدی بر اساس داستانی واقعی؛ به این ترتیب که، در سال ۱۳۴۲ فرزند کوچک دبیر اول حزب کمونیست ترکمنستان به سرطان مبتلا می‌شود. پدربزرگ کودک که در زمان جنگ‌جهانی دوم در ایران اقامت داشت و در آن مدت به امام هشتم ارادت پیدا کرده بود، نوه‌اش را با وجود مخالفت پسرش که از اعضای فعال حزب کمونیست بود، از بیمارستان می‌دزد و برای شفا گرفتن از امام هشتم به مشهد می‌رساند. در این مسیر اتفاقات بسیاری برایشان می‌افتد تا اینکه به مشهد می‌رسند. منظور «منصور انوری» نویسنده‌ی «از عشقاباد تا عشق آباد» از عشق آباد اول در نام این رمان همان پایتخت ترکمنستان است و عشق‌آباد دوم اشاره به شهر مشهد دارد.
فعالیت‌های منصور انوری را فقط نباید در این دو اثر خلاصه کرد. از دیگر آثار این نویسنده می‌توان به مجموعه زندگینامه شهدا به نام «قربانگاه عشق»، «قلب تپنده» و «بر فراز آشیانه عنقا» در کنار متن مجموعه‌های تلویزیونی متعدد اشاره کرد.
تمجید ماندگار رهبر شهید از قلم منصور انوری
اما منصور انوری با نگارش رمان «جاده جنگ» نام خود را نه‌تنها در تاریخ بلکه در دل کتابخوان‌ترین فرد کشور ماندگار کرد. سبک و سیاق نگارش او به قدری هنرمندانه بود که مورد تعریف و تمجید رهبر شهید انقلاب قرار گرفته بود. ایشان او را رمان‌نویس واقعی و حقیقی خوانده بودند و بر مطالعه کتاب زمان«جاده جنگ» تاکید ویژه‌ای داشتند.
رهبر شهید انقلاب در این دیدار که با شاعران و نویسندگان انجام شده بود، ضمن اشاره به ویژگی های رمان «جاده جنگ» فرمودند: یکی از محسنات رمان شما در نوشته‌های رمانی، کسانی که تبحر در کار نویسندگی رمان دارند، تبحرشان را در بیان جزئیات حوادث حساس نشان می‌دهند، مثلا دو نفر که عاشق و معشوقند که سی سال است همدیگر را ندیده‌اند و قرار است هم را ببینند؛ تشریح این لحظه، جای هنرنمایی است، بعضی از رمان‌ها را خوانده‌ایم که از این لحظه‌ها فرار می‌کنند و زود می‌گذرند؛ اما در رمان شما، چندتا از این موارد وجود دارد که خیلی خوب جزئیات تشریح شده است.»
منصور انوری نیز در بیان خاطره‌ای از این دیدار در گفت‌وگو با یکی از رسانه‌ها گفته بود: در دیداری که با مقام معظم رهبری داشتم، ایشان از رمان «جاده جنگ» کاملاً اظهار رضایت فرمودند و در همین رابطه گفتند: «خیلی‌ها شاعر هستند، اما زورکی شاعرند. خیلی‌ها رمان‌نویس هستند، اما زورکی رمان‌نویس هستند، اما شما واقعاً و حقیقتاً رمان‌نویس هستید.»
سرانجام منصور انوری در ۱۵آبان ماه ۱۴۰۵ پس از تحمل ماه‌ها بیماری در ۷۱ سالگی در شهر مشهد دار فانی را وداع گفت.