ایران پرسمان - ایرنا / عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی، اقدام بیسابقه دولت در انتشار اسامی جانباختگان را گامی معنادار و قابل تقدیر خواند و گفت: اطلاعرسانی، کاهش هیجان و دغدغه جامعه و هزینههای امنیتی نظام را بهدنبال دارد. دولت با این اقدام، خود را در مرجعیت رسمی انتقال دفاع و افزایش مسئولیت قرار میدهد که بسیار ارزشمند است.
دفتر رئیس جمهور در اطلاعیهای بر اساس سیاست شفافیت، مسئولیت پذیری و پاسخگویی و به دستور رئیسجمهور پزشکیان، با تجمیع اسامی که توسط پزشکی قانونی کشور تهیه و با سامانه سازمان ثبت احوال تطبیق داده شده است، فهرست مشخصات ۲۹۸۶ نفر از جانباختگان حوادث دیماه ۱۴۰۴ را منتشر کرد.
دفتر رئیس جمهور تاکید کرد که همه قربانیان این حوادث و ناآرامیهای اخیر فرزندان این سرزمین بودهاند و هیچ داغدیدهای نباید در سکوت و بیپناهی رها شود. برخلاف دشمنان و بدخواهان تاریخی این سرزمین که با جان افراد چونان یک عدد و رقم معامله میکنند و با افزودن بر آن سعی بر انتفاع سیاسی خود دارند، از منظر دولت جمهوری اسلامی ایران جان باختگان این حوادث تلخ صرفا یک عدد نیستند و هر کدام از این قربانیان یک جامعه و دنیایی از پیوندها بودهاند. هر ایرانی برای ما به مثابه یک ایران است و رئیس جمهور بنابر وظیفه اخلاقی و عهد و پیمانی که با ملت بسته است خود را پاسدار حقوق آنان میداند.
در همین راستا با «محمد عطریانفر» فعال سیاسی و رسانهای اصلاحطلب و عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی گفتوگو کردیم. آنچه در ادامه میخوانید مشروح این گفتوگو است.
«محمد عطریانفر» در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در ارزیابی خود از اقدام دولت در انتشار اسامی جانباختگان حوادث دیماه ۱۴۰۴ گفت: اقدامی که دولت در این زمینه انجام داد، از منظر تاریخی اقدامی بسیار رو به جلو و موفقیتآمیز بود.
وی با بیان اینکه ما در پیشینه تاریخی تحولات، اعتراضات و درگیریهایی که در کشور داشتهایم، هیچ نمونهای از اینکه یک نهاد رسمی حاکمیتی – دولتی دست به انتشار اسامی کشتهشدگان بزند، در سابقه تاریخی و حافظه تاریخ ایران مشاهده نکردهایم و تجربه نکردهایم، افزود: از این حیث، اقدام دولت آقای پزشکیان در این رابطه به اعتقاد بنده گامی بسیار مؤثر و معنادار بوده و از این جهت باید قدردان دولت باشیم.
اهمیت اطلاعرسانی و کاهش هزینههای امنیتی
فعال سیاسی و رسانهای اصلاحطلب عنوان کرد: ضمن اینکه به نظر من، اگر بخواهیم کمی عمیقتر به ماجرا نگاه کنیم، شاید کمی تأخیر هم وجود داشته است. کاش واقعیتی که روز گذشته رخ داد و اسامی نزدیک به سه هزار نفر منتشر شد، دو هفته قبل صورت میگرفت.
عطریانفر ادامه داد: اما در مقام تحلیل این ماجرا، فکر میکنم بد نباشد نکاتی را مطرح کنیم. نکته اول اینکه وقتی اطلاعرسانی میکنیم، خود به خود هیجان و دغدغههای جامعه کاهش مییابد و عملاً هزینههای امنیتی نظام نیز کم میشود.
وی معتقد است: زمانی که به جامعه پاسخ نمیدهیم و مردم در نوعی ابهام و بیاطلاعی به سر میبرند، ذهن معطوف به نوعی مقاومت و مخالفت با حکومت میشود و دیدگاهها و تحلیلهایشان به سمت آن چیزی میرود که رقیب ایران و دشمنان کشور دنبال میکنند. از این جهت، انتشار اسامی به نظر میآید که هزینههای امنیتی را کاهش میدهد.
حفظ مرجعیت دولت
عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی با بیان اینکه نکته دیگری که میتوان بر آن تأکید کرد این است که وقتی دولت دست به انتشار اسامی میزند، خود را در مرجعیت رسمی انتقال دفاع قرار میدهد، تصریح کرد: واقعیت این است که این اقدام، ضمن افزایش مسئولیت دولت، در مقام صیانت از مرجعیت آن نیز کار مهم و بسیار ارزشمندی به شمار میآید.
عطریانفر بیان کرد: اگر دولت این کار را انجام ندهد و از اقدامی که جزو تکالیفش محسوب میشود، فاصله بگیرد، خود به خود مرجعیت اطلاعاتی خود را از دست میدهد و ذهن جامعه معطوف به منابع غیررسمی میشود.
وی خاطرنشان کرد: حتی شهروندانی که چه بسا معارض با حکومت نباشند، به روایت دیگران بیشتر تمایل پیدا میکنند، چرا که دولت آنها را در یک سکوت خبری قرار داده است و نفس سکوت خبری به نوعی تقویت روایت دشمن است. در این شرایط، روایت دشمن پررنگ میشود و ذهن جامعه را به خود معطوف میدارد.
نگاه انسانی و حقوق قربانیان
فعال سیاسی و رسانهای اصلاحطلب با بیان اینکه از منظر انسانی و اخلاقی، به هر حال جان انسان شریف است، گفت: هر موجودی که حیات دارد، وقتی جانش گرفته میشود، حتی کسانی که خود دست به خشونت زدهاند و در این ماجرا احتمالاً جان خود را از دست بدهند، به هر حال جان شریف یک انسان از دست رفته است. از آنجایی که جان شریف است، ما یک ماموریت همگانی داریم که باید از این هویت انسانی حمایت و دفاع کنیم.
عطریانفر ادامه داد: زمانی که ما یک قربانی را مطرح میکنیم—چه در مقام شهید قرار گرفته باشد و چه در مقام کسی که خود قربانیکننده دیگران بوده و کشته شده است—هنگامی که نام او را ذکر میکنیم، هویت وی را به رسمیت میشناسیم و اجازه نمیدهیم که آن نام در ابهامی باقی بماند. در قالب این پوشش و ابهام، نمادی از مظلومیت یا احساسات یا روایتهای اغراقآمیز از آن شکل نخواهد گرفت و این گام، گامی بسیار مؤثر است.
بازار ![]()
اهمیت خانوادهها و مرور تاریخی
وی بیان کرد: از منظر خانوادگی نیز، هر کدام از این کشتهشدگان متعلق به خانواده خود هستند و خانوادهها به صورت طبیعی به دنبال این هستند که رد نام فرزند، برادر، خواهر، همسر یا هر کسی که کشته شده است را در نسبت با مسئولیت دولت پیگیری و جستجو کنند.
عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی افزود: از این جهت، خانواده در وضعیت تعلیق قرار نمیگیرد و میتواند موضوع را به صورت کاملاً واقعی مرور کند، آن را در ذهن خود بستهبندی کند و به عنوان یک امر و یک اتفاق تاریخی از آن عبور کند، تا دیگر آن نام و موضوع در ابهام برای همیشه در ذهنش باقی نماند.
اقدام دولت گامی حداقلی در صداقت آقای پزشکی به رسمیت بشناسیم
عطریانفر با اعتقاد به اینکه از این جهت، فکر میکنم اقدام دولت را باید ستایش کنیم و آن را به عنوان یک گام حداقلی در صداقت دولت آقای پزشکی به رسمیت بشناسیم، عنوان کرد: همچنین از این بابت که دولت موضوع را در ابهام نگه نداشت و نسبت به این تکلیف ملی و اجتماعی خود اقدام کرد، از آن سپاسگزار هستیم.
وی در پاسخ به این پرسش که اقدام آقای پزشکی برای شنیدن صدای معترضان و مأموریت ریشهیابی به کارشناسان میتواند مانع تکرار اعتراضات خشونتآمیز شود، گفت: اگر حاکمیت، به معنای اعم کلمه—که دولت نیز ذیل آن تعریف میشود—همیشه از باور عمیق تاریخی خود صیانت کند و بداند که دولت و حاکمیت از طرف مردم و شهروندان برای ایفای نقش حکومتی مأموریت دارند و مردم را ولینعمت خود به حساب بیاورند، همان پیامی که امام بارها بر آن تأکید میکرد که مردم باید تکیهگاه حکومت باشند، تحقق مییابد. مردم نیز باید در فرایند تحولات و حوادث تاریخی، در جزئیات امور حضور داشته باشند.
فعال سیاسی و رسانهای اصلاحطلب ادامه داد: ما در گذشته نسبت به این تکلیف تاریخی اقدام به موقع نمیکردیم و متأسفانه حاکمیت خود را به عنوان ولینعمت مردم تلقی نمیکرد و در کنار ماجراها میگذشت. این اولین بار است که این دغدغه به رسمیت شناخته شده و رهبری بر لزوم به رسمیت شناختن اعتراضات تأکید داشتهاند.
نهادهای واسط و تقویت مشروعیت
عطریانفر خاطرنشان کرد: در چنین موقعیتی، تأسیس نهادهای واسط و مجموعههایی که به عنوان نهادهای مدنی-اجتماعی تلاش میکنند تا علتیابی، بررسی و پژوهش کنند، ریشهیابی انجام دهند و با جامعه گفتوگوی انتقادی برقرار کنند و ظرفیتهای طبقه متوسط جامعه را به کار گیرند، در تقویت مشروعیت نظام مؤثر است و همزمان برای مردم و شهروندان نیز امنیتبخش خواهد بود.
وی با بیان اینکه این مجموعه، شامل حساسیتهایی است که از منظر جامعهشناختی باید مورد توجه قرار گیرد، اظهار کرد: خوشبختانه اقدامی که دولت آغاز کرده و مأموریتهایی را به دانشگاهها، جامعهشناسان و روانشناسان برای بررسی عوامل خشونت و اعتراضات داده است، به نظر من جزو تکالیف فراموششدهای بوده که مجدداً در حال احیا است.
ضرورت پاسخگویی دولت به مطالبات مردم
عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی در پاسخ به این پرسش که رسانهها، شخصیتها، دولت و حاکمیت چه اقداماتی میتوانند انجام دهند تا اعتراضات قانونی و بدون خشونت برگزار شود، گفت: اعتراضاتی که خود به خود شکل میگیرند، نشان میدهد که نمیتوان کاری کرد که مردم اعتراض نکنند. اگر دولتها و حکومتها در عالیترین سطح، گامهای مؤثر برای پاسخگویی به مطالبات مردم بردارند، سطح مناقشه و اعتراض کاهش خواهد یافت.
عطریانفر عنوان کرد: اما با توجه به تنوع جامعه شهروندی ما و تکثر مطالبات، تمنیات و توقعات مردم بالاست و معمولاً در یک حد میانی و متوسط تعریف نمیشود؛ برخی توقعات بالا دارند و برخی کمتر، و از این رو خود به خود اعتراضات شکل میگیرد.
ضرورت سازوکار مناسب برای اعتراضات
وی تصریح کرد: با این حال، نکته این است که نهاد حاکمیتی ما در مواجهه با صدای اعتراض باید سازوکارهای مناسبی را تدارک ببیند. این مسئله بارها گفته شده و در قانون اساسی نیز بر آن تأکید شده است.
فعال سیاسی و رسانهای اصلاحطلب بیان کرد: به عنوان مثال فرض کنید وزارت کشور در هر شرایطی باید این فرصت را به هر گروه، هر اتحادیه، هر جماعت و منظومهای از افرادی که دارای هدف واحد هستند بدهد تا بتوانند بیایند و اطلاعرسانی کنند که در فلان موقعیت حق دارند تظاهرات و اعتراضات آرامی برگزار کنند.
تجربه جهانی برگزاری اعتراضات آرام
عطریانفر افزود: این تجربه در دنیا بارها دیده شده و موفق نیز بوده است، زیرا هیجانات گروههای اجتماعی که مطالبات متکثر و متنوعی دارند، به این طریق ابراز میشود.
نقش دولت در تضمین اعتراضات قانونی
وی عنوان کرد: در این قضیه، نباید توقع خود را به سمت رسانهها یا افراد ببریم، بلکه باید توقع و انتظارمان را به سمت دولت سوق دهیم تا زمینه ساختاری و اجرایی انجام یک اعتراض آرام در محیطی حمایتشده از منظر امنیتی را فراهم کند. اگر دولت این گام را بردارد، بدون شک تأثیرات مثبت قابل توجهی در جامعه خواهد داشت.