ایران پرسمان - سخنان تهدیدآمیز دونالد ترامپ علیه ایران در مجمع عمومی سازمان ملل، موجی از واکنشهای خارجی را به دنبال داشت و بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که «خانه صلح» چگونه میزبان چنین ادبیاتی شده است.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: یک جمله از تریبون مجمع عمومی سازمان ملل کافی بود تا بخش قابل توجهی از واکنشهای رسانهای و سیاسی خارج از آمریکا را به خود اختصاص دهد؛ دونالد ترامپ در سخنرانی خود درباره ایران گفت با یک «تصمیم بزرگ» روبهروست: توافق با تهران یا «نابودی» جمهوری اسلامی. رئیسجمهور آمریکا در حالی این سخنان را در مقر سازمان ملل مطرح کرد که این نهاد بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم با هدف جلوگیری از جنگ و فراهمکردن بستری برای گفتوگو میان کشورها شکل گرفته است.
همین تناقض، بخش مهمی از بازتابهای خارجی سخنرانی ترامپ را شکل داد؛ واکنشهایی که از رسانههای بینالمللی تا چهرههای سیاسی، نظامی و فعالان ضدجنگ امتداد پیدا کرد و در بسیاری از آنها، بیش از آنکه سخنان رئیسجمهور آمریکا بهعنوان یک موضع معمول دیپلماتیک دیده شود، بر ادبیات تهدیدآمیز او و محل بیان این سخنان تمرکز شد.
خانه صلح، تریبون تهدید
روزنامه انگلیسی گاردین از نخستین رسانههایی بود که روی همین تناقض دست گذاشت. رابرت تیت، نویسنده و تحلیلگر این روزنامه، تهدید ترامپ به نابودی جمهوری اسلامی را حتی با سابقه اظهارات تند او بیسابقه توصیف کرد و نوشت که رئیسجمهور آمریکا در مجمع عمومی، نابودی یک عضو سازمان ملل را مطرح کرده است.
گاردین تأکید کرد که مسئله فقط خودِ تهدید نیست؛ بلکه بیان چنین سخنانی در مجمع عمومی سازمان ملل، اهمیت دیگری پیدا میکند. این روزنامه یادآور شد که سازمان ملل پس از جنگ جهانی دوم و با هدف جلوگیری از درگیریهای آینده شکل گرفته و به همین دلیل، طرح موضوع نابودی یک کشور در چنین تریبونی، واکنشی متفاوت را برمیانگیزد.
این همان نقطهای است که در واکنشهای مختلف خارجی نیز تکرار شد: اگر سازمان ملل قرار است محل گفتوگو و جلوگیری از جنگ باشد، تهدید به نابودی یک کشور در این تریبون چه معنایی پیدا میکند؟
«این وضعیت عادی نیست»
در میان واکنشهای منتشرشده از سوی چهرههای سیاسی و رسانهای آمریکایی، برخی تلاش کردند مسئله را از سطح اختلاف تهران و واشنگتن فراتر ببرند.
آریانا جزمین، مفسر و فعال سیاسی آمریکایی، در واکنش به سخنان ترامپ، تهدید او علیه ایران را اقدامی غیرعادی دانست و بر این نکته تأکید کرد که صحبت از نابودی یک کشور با جمعیتی نزدیک به ۹۰ میلیون نفر در تریبون سازمان ملل، نباید به یک امر عادی تبدیل شود.
مواضع پیشین جزمین نیز نشان میدهد که او از منتقدان سیاست جنگی دولت ترامپ در قبال ایران بوده و بر ضرورت جایگزینشدن دیپلماسی به جای تشدید درگیری تأکید کرده است.
در همین چارچوب، واکنش او را میتوان بخشی از یک جریان گستردهتر در فضای سیاسی و رسانهای آمریکا دانست که نسبت به عادیشدن ادبیات جنگ در قبال ایران هشدار میدهد.
اعتراض فقط به ترامپ نبود؛ سازمان ملل هم زیر سؤال رفت
بخش دیگری از واکنشها مستقیماً متوجه خود سازمان ملل بود.
برخی مفسران و فعالان ضدجنگ، سخنان ترامپ را با مأموریت این سازمان در تضاد دانستند و تأکید کردند که سازمان ملل اساساً برای جلوگیری از جنگ و فراهمکردن امکان حل اختلافات از مسیر گفتوگو ایجاد شده است.
این نگاه در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که سخنرانی ترامپ تنها چند دقیقه پس از تأکید آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، بر ضرورت کاهش تنش و توقف درگیریها انجام شد. در گزارش Democracy Now، تریتا پارسی، معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی، سخنان ترامپ را در چنین بستری «یک نقطه پایین جدید در تاریخ سازمان ملل» توصیف کرد.
پارسی همچنین هشدار داد که افزایش فشار بر ایران میتواند به تشدید متقابل درگیری منجر شود و مسیر جنگ را طولانیتر کند. این واکنش، زاویهای متفاوت از صرفاً نقد لحن ترامپ داشت؛ او مسئله را از منظر پیامدهای ادامه فشار و تشدید درگیری بررسی کرد.
مسئله فقط «بمب هستهای» نیست
واکنش برخی فعالان و تحلیلگران آمریکایی حتی از نقد ادبیات ترامپ نیز فراتر رفت و روایت دولت آمریکا درباره علت جنگ با ایران را زیر سؤال برد.
در میان مطالب منتشرشده از سوی منتقدان جنگ، این پرسش مطرح شد که آیا جنگ واقعاً صرفاً با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای آغاز شده است یا اهداف دیگری نیز در پشت آن قرار دارد.
این تردیدها در حالی مطرح میشود که ترامپ در سخنرانی خود بار دیگر دستیابی ایران به سلاح هستهای را خط قرمز آمریکا معرفی کرد و گفت اجازه نخواهد داد تهران به بمب هستهای دست پیدا کند. رویترز نیز گزارش داده است که ترامپ در سخنرانی سازمان ملل، جنگ با ایران را با همین استدلال دفاع کرد و همزمان هشدار داد که در صورت نرسیدن به توافق، ممکن است جمهوری اسلامی را «نابود» کند.
بنابراین در بخشی از واکنشهای خارجی، اختلاف اصلی نه فقط بر سر شدت تهدید ترامپ، بلکه درباره روایتی است که واشنگتن برای توجیه جنگ ارائه میکند.
«شرمآور است»
واکنش دیگری که در میان مطالب منتشرشده مورد توجه قرار گرفته، سخنان یک روزنامهنگار و مفسر سیاسی بریتانیاییآمریکایی است که تهدید یک کشور عضو سازمان ملل از سوی رئیسجمهور آمریکا را اقدامی شرمآور توصیف کرده است.
در این نگاه، مسئله صرفاً ایران نیست؛ بلکه جایگاه تریبونی است که این تهدید از آن مطرح شده است. منتقدان میگویند اگر سازمان ملل قرار است محل حل اختلافات و جلوگیری از جنگ باشد، استفاده از این تریبون برای اعلام گزینه نابودی یک کشور، تصویری متناقض از مأموریت این سازمان ایجاد میکند.
این انتقاد با گزارش گاردین نیز همجهت است؛ این روزنامه تأکید کرده بود که شنیدن چنین تهدیدی در نهادی که پس از جنگ جهانی دوم برای جلوگیری از درگیریهای آینده شکل گرفت، موضوعی غیرعادی و نگرانکننده است.
«هیئت ایرانی باید برگردد»
در میان واکنشهای خارجی، برخی حتی مسئله را از زاویه تشریفات و مناسبات دیپلماتیک بررسی کردند.
یک مفسر سیاسی و ژئوپلیتیک پس از سخنان ترامپ خواستار واکنش فوری هیئت ایرانی شد و حضور آن در ادامه چنین سخنرانیای را در شرایط تهدید مستقیم، قابل قبول ندانست.
در عمل نیز بخش عمده هیئت ایرانی هنگام سخنرانی ترامپ سالن مجمع عمومی را ترک کرد؛ اقدامی که رسانههای بینالمللی آن را پوشش دادند. آسوشیتدپرس گزارش داد که بیشتر اعضای هیئت ایران در جریان انتقادات ترامپ از جمهوری اسلامی، سالن را ترک کردند.
به این ترتیب، صحنهای که قرار بود محل سخنرانی رهبران جهان باشد، به یکی از تصاویر قابل توجه این نشست تبدیل شد: ترامپ در حال بیان مواضع تند خود علیه ایران و صندلیهای خالی هیئت ایرانی در سالن.
حتی یک سرهنگ بازنشسته آمریکا هم وارد میدان شد
در میان منتقدان سخنان ترامپ، واکنش چهرههای نظامی نیز اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه نقد تهدیدهای رئیسجمهور آمریکا تنها به فعالان سیاسی یا مخالفان جنگ محدود نمانده است.
دنیل ال. دیویس، سرهنگ بازنشسته ارتش آمریکا، در واکنشی تند سخنرانی ترامپ را بهشدت مورد انتقاد قرار داد و آن را از نظر ادبیات و محتوای طرحشده در سازمان ملل، در زمره سخنرانیهای بسیار بحثبرانگیز روسای جمهور آمریکا دانست.
این نوع واکنش از آن جهت قابل توجه است که نشان میدهد انتقاد از رویکرد ترامپ صرفاً از سوی جریانهای سیاسی مخالف او مطرح نشده و بخشی از منتقدان دارای سابقه نظامی نیز درباره مسیر ادامه جنگ و نحوه طرح آن در عرصه بینالمللی پرسش دارند.
او درباره این سخنرانی گفته است که: «این شاید غیراخلاقیترین، شرمآورترین و تحقیرآمیزترین سخنرانی یک رئیسجمهور آمریکا در تاریخ مجمع عمومی سازمان ملل بوده باشد.»
«تهدید» در کنار «مذاکره»؛ تناقضی که رسانهها دیدند
شاید یکی از مهمترین نکاتی که در پوشش رسانههای خارجی درباره سخنان ترامپ دیده میشود، تضاد میان تهدید و مذاکره است.
ترامپ در همان سخنرانی که از امکان «نابودی» جمهوری اسلامی صحبت کرد، از توافق با ایران نیز سخن گفت و اظهار داشت که انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای آمریکا توافقی میان دو کشور شکل بگیرد. او همچنین گفت آمریکا و ایران به هر شکل ممکن به توافق خواهند رسید.
این تناقض در گزارش رسانههایی مانند یورونیوز نیز برجسته شده است: ترامپ ابتدا از نابودی جمهوری اسلامی سخن گفت و ساعاتی بعد از دیدار سهساعته فرستادگان آمریکا با مقامهای ایرانی خبر داد.
به بیان دیگر، در همان روزی که از تریبون سازمان ملل تهدید به نابودی مطرح شد، مسیر تماس دیپلماتیک نیز بهطور کامل بسته نشده بود.
همین موضوع باعث شد برخی رسانهها سخنان ترامپ را نه صرفاً یک اعلام جنگ جدید، بلکه بخشی از سیاست فشار حداکثری همراه با باز نگهداشتن مسیر مذاکره توصیف کنند.
وقتی رسانهها به آمار ترامپ هم گیر دادند
واکنشها به سخنان ترامپ تنها درباره تهدید ایران نبود. برخی رسانهها بخشهایی از آمار و ادعاهای مطرحشده از سوی رئیسجمهور آمریکا را نیز بررسی کردند. برای نمونه، گاردین درباره ادعای ترامپ مبنی بر کشتهشدن بیش از ۷۲ هزار ایرانی در سال جاری، نوشت که رقم قطعی کشتهشدگان اعتراضات ژانویه مشخص نیست و برآوردهای پیشین، حتی ارقامی که پیشتر خود ترامپ مطرح کرده بود، پایینتر از این عدد بودهاند.
همین مسئله نشان میدهد که بخشی از پوشش رسانهای سخنرانی ترامپ از بازنشر اظهارات او فراتر رفت و به راستیآزمایی ادعاهای رئیسجمهور آمریکا نیز رسید.
یک تریبون، چند روایت
سخنرانی ترامپ در سازمان ملل درباره ایران، در رسانههای خارجی یک روایت واحد ایجاد نکرد. رسانههایی مانند رویترز و آسوشیتدپرس بیشتر بر تهدید به نابودی جمهوری اسلامی، دفاع ترامپ از جنگ و همزمان باز گذاشتن مسیر مذاکره تمرکز کردند. گاردین بیشتر بر تناقض میان این تهدید و فلسفه وجودی سازمان ملل و همچنین ادعاهای بحثبرانگیز ترامپ درباره ایران تمرکز کرد. در مقابل، چهرههایی مانند تریتا پارسی از منظر پیامدهای ادامه جنگ و احتمال تشدید درگیری به ماجرا نگاه کردند.
در فضای سیاسی و رسانهای آمریکا نیز گروهی از منتقدان، اصل روایت دولت ترامپ درباره ضرورت جنگ و تهدید هستهای ایران را به چالش کشیدند.
بنابراین آنچه پس از سخنرانی ترامپ شکل گرفت، فقط موجی از واکنش به یک جمله نبود؛ بلکه مجموعهای از پرسشها درباره ادبیات تهدید، جایگاه سازمان ملل، منطق ادامه جنگ، ادعاهای هستهای آمریکا و امکان واقعی دیپلماسی بود.