ایران پرسمان - کتاب «تیک‌تیک جان، خوش آمدی!» با روایت ماجرای یک کرم کوچولو و دوست مجازی‌اش، کودکان را با خطر اعتماد به افراد ناشناس در فضای مجازی و ضرورت استفاده درست از تلفن همراه آشنا می‌کند.
به گزارش خبرنگار مهر، کودکان امروز خیلی زودتر از نسل‌های قبل با تلفن همراه، تبلت، بازی‌های رایانه‌ای و فضای مجازی آشنا می‌شوند. رسانه برای آنها فقط وسیله‌ای برای سرگرمی نیست؛ بخشی از زندگی روزمره‌شان شده است و به همین دلیل، یادگیری شیوه درست استفاده از آن نیز به یکی از نیازهای تربیتی کودکان تبدیل شده است. اینکه کودک چه محتوایی را ببیند، چه مدت از یک وسیله دیجیتال استفاده کند، با چه کسانی ارتباط داشته باشد و در مواجهه با افراد ناشناس چه واکنشی نشان دهد، بخشی از سواد رسانه‌ای است که باید متناسب با زبان و دنیای کودکان به آنها آموزش داده شود.
مجموعه «قصه‌های کرمیلو» با همین هدف شکل گرفته است. بنفشه رسولیان در هر جلد از این مجموعه، یکی از تجربه‌ها و چالش‌های کرمیلو و خانواده‌اش در مواجهه با رسانه‌ها را به زبان داستان روایت می‌کند. ششمین جلد این مجموعه با عنوان «تیک‌تیک جان، خوش آمدی!» به سراغ یکی از موضوعات مهم زندگی کودکان امروز رفته است: استفاده بیش از حد از تلفن همراه و تبلت و خطر اعتماد به افرادی که کودک آنها را در فضای مجازی می‌شناسد، اما شناختی واقعی از آنها ندارد.
کرمیلو یک کرم کوچک است که همراه خانواده‌اش در زیر زمین زندگی می‌کند. او مانند بسیاری از کودکان، به بازی و کشف دنیای اطرافش علاقه دارد و در جریان داستان‌های مجموعه «قصه‌های کرمیلو» با رسانه‌های مختلف آشنا می‌شود.
در این جلد، پای یک تبلت به داستان باز می‌شود؛ وسیله‌ای که پدر کرمیلو برای او خریده تا گاهی بتواند با آن بازی کند. کرمیلو هم برای تبلتش اسم گذاشته است: «تیک‌تیک».
اما قرار نیست این تبلت بدون قانون وارد زندگی کرمیلو شود. پدرش از همان ابتدا چند قاعده مشخص برای استفاده از آن تعیین کرده است؛ قوانینی که در واقع همان چارچوب‌هایی هستند که یک کودک برای استفاده سالم از ابزار دیجیتال به آنها نیاز دارد.
کرمیلو فقط روزی یک ساعت اجازه دارد از تبلت استفاده کند و آن هم بعد از انجام تکالیف مدرسه. اجازه نصب بازی‌های جنگی و محتوای نامناسب بدون هماهنگی با پدر و مادر را ندارد. همچنین نباید در فضای مجازی با افرادی که نمی‌شناسد دوست شود یا با آنها گفت‌وگو کند. تبلت نباید یواشکی به مدرسه، مهمانی یا پارک برده شود و استفاده از آن هنگام غذا خوردن یا در اتاق خواب نیز ممنوع است.
این قوانین در داستان صرفاً به شکل توصیه‌های مستقیم مطرح نمی‌شوند، بلکه در جریان اتفاق‌هایی که برای کرمیلو رخ می‌دهد، معنای خودشان را پیدا می‌کنند.
وقتی بازی، قانون را فراموش می‌کند
ماجرا زمانی پیچیده می‌شود که کرمیلو با فردی به نام «کرمولک» آشنا می‌شود. کرمولک بازی‌هایی دارد که کرمیلو آنها را دوست دارد و همین بازی‌ها زمینه ارتباط بیشتر آنها را فراهم می‌کند.
کرمیلو درباره دوست جدیدش با مادرش صحبت می‌کند و وقتی مادر متوجه می‌شود کرمولک چند سال از پسرش بزرگ‌تر است، از او می‌پرسد آیا واقعاً او را به اندازه کافی می‌شناسد و آیا می‌تواند مطمئن باشد که کرمولک دوست خوبی برایش است؟
این سؤال، یکی از مهم‌ترین نقاط داستان است؛ چراکه کرمیلو تصور می‌کند کسی که با او بازی می‌کند و تلفنی با او حرف می‌زند، حتماً دوست اوست. اما مادرش تلاش می‌کند میان «آشنایی در فضای مجازی» و «شناخت واقعی یک فرد» تفاوت بگذارد.
برای کودک، دنیای مجازی می‌تواند بسیار شبیه دنیای واقعی به نظر برسد؛ کسی که هر روز با او بازی می‌کند، حرف می‌زند و پیام می‌دهد، ممکن است خیلی زود به عنوان دوست پذیرفته شود. داستان «تیک‌تیک جان، خوش آمدی!» دقیقاً از همین نقطه برای آموزش یک مهارت رسانه‌ای مهم استفاده می‌کند.
دوستی که کرمیلو واقعاً نمی‌شناسد
کرمولک هم‌کلاسی کرمیلو نیست و حتی از او چند سال بزرگ‌تر است. با این حال، ارتباط میان آنها بیشتر می‌شود و کرمولک که متوجه علاقه کرمیلو به بازی‌های مختلف شده، پیشنهاد می‌دهد بیرون از فضای مجازی نیز با یکدیگر دیدار کنند و در پارک بازی کنند.
اینجاست که یکی از قوانین مهمی که پدر کرمیلو تعیین کرده بود، در معرض آزمون قرار می‌گیرد: کرمیلو نباید تبلتش را به پارک ببرد.
کرمیلو برای رفتن به پارک خانواده‌اش را راضی می‌کند، اما پدرش که نسبت به این دیدار احساس خوبی ندارد، همراه او می‌رود. در نهایت آنها به پارکی خلوت می‌روند؛ جایی که کرمولک قصد دارد از اعتماد کرمیلو سوءاستفاده کند.
هدف واقعی او بازی و دوستی نیست. کرمولک می‌خواهد از موقعیت استفاده کند و تبلت کرمیلو را بدزدد.
یکی از نکات قابل توجه داستان این است که خطر، از جایی وارد می‌شود که کرمیلو آن را امن تصور کرده است. او فکر می‌کند چون مدتی با کرمولک بازی کرده و تلفنی با او حرف زده، او را می‌شناسد. اما داستان نشان می‌دهد که ارتباط مداوم در فضای مجازی به معنای شناخت واقعی یک فرد نیست.
کودک ممکن است نداند فردی که پشت یک حساب کاربری قرار دارد چه کسی است، چند سال دارد، چه هدفی از ارتباط با او دارد و آیا اطلاعاتی که درباره خودش می‌دهد واقعی است یا نه. به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین مهارت‌های سواد رسانه‌ای برای کودکان، شناخت مرزهای ارتباط با افراد ناشناس است.
«تیک‌تیک جان، خوش آمدی!» این موضوع را نه در قالب یک درس خشک و مستقیم، بلکه در قالب ماجرایی که برای شخصیت اصلی اتفاق می‌افتد، روایت می‌کند. کرمیلو ابتدا قوانین را می‌داند، اما وارد موقعیتی می‌شود که هیجان بازی و دوستی تازه باعث می‌شود بخشی از آنها را نادیده بگیرد. نتیجه این تجربه، به او نشان می‌دهد چرا والدینش چنین محدودیت‌هایی برای استفاده از تبلت تعیین کرده‌اند.
قانون‌های ساده برای یک دنیای پیچیده
یکی از ویژگی‌های این جلد، توجه به موضوعاتی است که خانواده‌ها در زندگی روزمره کودکان با آنها مواجه‌اند. محدود کردن زمان استفاده از تبلت، انجام تکالیف پیش از بازی، نیاوردن وسیله دیجیتال به سر سفره و اتاق خواب و نداشتن ارتباط با افراد ناشناس، همگی قواعدی هستند که برای کودک قابل فهم و اجرا هستند.
در عین حال، داستان نشان می‌دهد قانون زمانی برای کودک معنادار می‌شود که دلیل آن را نیز بفهمد. کرمیلو در ابتدا شاید فقط بداند که پدرش گفته نباید با افراد ناشناس در فضای مجازی دوست شود، اما اتفاقی که برایش رخ می‌دهد، این قانون را از یک دستور ساده به تجربه‌ای واقعی تبدیل می‌کند.
از این منظر، کتاب تلاش می‌کند میان کنترل والدین و آموزش کودک ارتباط برقرار کند؛ یعنی کودک فقط به دلیل اینکه «پدر و مادر گفته‌اند» از رسانه استفاده نکند، بلکه کم‌کم یاد بگیرد خودش نیز موقعیت‌های پرخطر را تشخیص دهد.
مجموعه «قصه‌های کرمیلو» تلاش دارد موضوع سواد رسانه‌ای را به زبانی متناسب با کودکان روایت کند. کرمیلو و خانواده‌اش در زیر زمین زندگی می‌کنند، اما مسائلشان کاملاً متعلق به دنیای امروز است؛ از بازی و تبلت گرفته تا ارتباط با افراد ناشناس و مدیریت زمان استفاده از رسانه.
هر جلد از این مجموعه، یکی از مشکلاتی را که ممکن است در جریان استفاده از رسانه برای کرمیلو و خانواده‌اش پیش بیاید، به داستان تبدیل می‌کند. بنابراین مجموعه به جای ارائه فهرستی از بایدها و نبایدها، به کودک اجازه می‌دهد نتیجه بعضی انتخاب‌ها را از مسیر داستان ببیند.
در ششمین جلد، «تیک‌تیک جان، خوش آمدی!» مسئله اصلی از تبلت و بازی آغاز می‌شود، اما به موضوع مهم‌تری یعنی اعتماد می‌رسد؛ اینکه هر کسی که در فضای مجازی با کودک ارتباط برقرار می‌کند، الزاماً دوست او نیست و نباید بدون شناخت و اطلاع والدین، ارتباط مجازی را به دیدار حضوری تبدیل کرد.
کتاب «تیک‌تیک جان، خوش آمدی!» ششمین جلد از «قصه‌های کرمیلو» نوشته بنفشه رسولیان در ۱۳صفحه و از سوی انتشارات مهرستان منتشر شده است.