ایران پرسمان - ایرنا /متن پیش رو در ایرنا منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، جنگ علیه ایران را به محور رقابت بر سر آینده این حزب تبدیل کرده است؛ در این میان، جی‌دی ونس با تأکید بر پایان جنگ و تمرکز بر مسائل داخلی، در پی بازتعریف شعار «اول آمریکا» و تثبیت جایگاه خود در آینده سیاسی جمهوری‌خواهان است.
شهاب شهسواری| پیامدهای تجاوز نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، اکنون به موضوعی تعیین‌کننده در رقابت بر سر آینده حزب جمهوری‌خواه تبدیل شده است. جنگ، تنها عامل شکست انتخاباتی این حزب نبود اما هزینه‌های اقتصادی و سیاسی آن، به مخالفان ادامه مداخله نظامی امکان داده است تا ضرورت بازنگری در سیاست خارجی دولت ترامپ را با صدایی بلندتر مطرح کنند.
این تحول، فراتر از آشکارشدن اختلاف‌های درون جنبش «بازگشت عظمت آمریکا» است. مسئله اکنون آن است که کدام جریان می‌تواند تفسیر خود از شکست را به مبنای تصمیم‌های بعدی دولت تبدیل کند: جریانی که پایان جنگ و تمرکز بر مسائل داخلی را راه بازگشت جمهوری‌خواهان می‌داند یا جناحی که همچنان بر افزایش فشار و دستیابی به اهداف نظامی گسترده‌تر پافشاری می‌کند.
هزینه جنگ، فرصتی برای تغییر دستورکار
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، یک روز پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، چهارشنبه ۱۳ آبان، در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: «دلیل شکست ما جنگ بود. خود رئیس‌جمهور دیشب همین را گفت.» او در ادامه تأکید کرد: «همه می‌دانند چرا باختیم. و هر گفت‌وگوی صادقانه‌ای درباره اینکه از اینجا به کجا می‌رویم، باید از همین‌جا شروع شود.»
اهمیت این موضع‌گیری، فقط در انتقاد از پیامدهای انتخاباتی جنگ نیست؛ ونس می‌کوشد پذیرش هزینه‌های آن را به نقطه آغاز بحث درباره آینده جمهوری‌خواهان تبدیل کند. او در برنامه پیشنهادی خود برای بازگشت حزب، پایان جنگ را در کنار تمرکز بر هزینه زندگی، اولویت‌دادن به منافع آمریکا و تغییر رابطه با اسرائیل قرار داده است.
جان هالتی‌ونگر، نویسنده نشریه فارن‌پالیسی، این تغییر محاسبه را چنین توصیف کرد: «به نظر می‌رسد ونس به این محاسبه رسیده است که هزینه‌های سیاسی برای ادامه دفاع از جنگ ایران، از خطر احتمالی برانگیختن خشم ترامپ بیشتر است.»
مایکل فرومن، رئیس شورای روابط خارجی آمریکا، نیز در یادداشتی که ۱۵ آبان در پایگاه خبری این اندیشکده منتشر شد، با اشاره به اینکه «در این انتخابات میان‌دوره‌ای، سیاست خارجی اهمیت داشت»، نوشت: «نتایج این هفته نشان می‌دهد وقتی سیاست خارجی به سفره خانوار می‌رسد چه اتفاقی می‌افتد. هزینه زندگی در مرکز توجه رأی‌دهندگان بود و آن‌ها آن را به جنگ ایران و تعرفه‌ها پیوند می‌دادند.»
فرومن با اشاره به اظهارات ونس افزود: «معاون رئیس‌جمهور درست می‌گوید که باید گفت‌وگویی صادقانه درباره بده‌بستان‌ها داشته باشیم. هیچ سیاست خارجی یا سیاست تجاری‌ای بدون هزینه نیست. همه آن‌ها شامل هزینه و فایده، بده‌بستان و فداکاری‌اند.»
این پیوند میان سیاست خارجی و معیشت، برای جریان خواهان خویشتن‌داری اهمیت دارد؛ زیرا پایان جنگ را از بحثی صرفا امنیتی به مطالبه‌ای مرتبط با زندگی روزمره رأی‌دهندگان تبدیل می‌کند. جسیکا هیوسمن، مدیر تحریریه رسانه تخصصی انتخابات «وُت‌بیت» گفت: «وقتی درباره جنگ ایران حرف می‌زنیم، رأی‌دهندگان قیمت بنزین را می‌شنوند.»
ونس در پی تعیین چارچوب آینده حزب
رویترز درباره تلاش ونس برای ساختن هویت سیاسی مستقل در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸، نوشت که او در مراحل پایانی کارزار میان‌دوره‌ای، کمتر درباره ترامپ و بیشتر درباره موضوعاتی سخن می‌گفت که می‌تواند مشخصه برنامه سیاسی خودش باشد. بر اساس این گزارش، ونس و مشاورانش «ملی‌گرایی اقتصادی، خویشتن‌داری در سیاست خارجی و امنیت عمومی» را موضوعاتی دارای ظرفیت سیاسی می‌دیدند.
مایکل ریچی، استراتژیست جمهوری‌خواه و مشاور پیشین جان بینر و پل رایان، روسای پیشین مجلس نمایندگان آمریکا، در گفت‌وگو با رویترز گفت: «اینکه بگوییم او فقط به دنبال راه‌هایی برای متمایزکردن خود از ترامپ است، ساده‌سازی است. مسئله این است که او از تریبون معاونت ریاست‌جمهوری برای تعیین چارچوب بحث استفاده می‌کند.»
رویترز به نقل از ریچی گزارش داد که این موضع‌گیری، ونس را به‌عنوان پرچم‌دار بالقوه محافظه‌کاران پس از ترامپ برجسته‌تر کرده و جمهوری‌خواهان را به بحث درباره توجیه جنگ و اصولی که نامزدهای ریاست‌جمهوری این حزب باید در سال ۲۰۲۸ بپذیرند، کشانده است.
از این منظر، فرصت جریان مخالف مداخله نظامی تنها در افزایش شمار منتقدان جنگ نیست؛ در امکان تبدیل خواست پایان جنگ به بخشی از برنامه انتخاباتی و حکمرانی است. جایگاه ونس در دولت، به او اجازه می‌دهد این مطالبه را هم در عرصه عمومی و هم در سطح تصمیم‌سازی پیگیری کند؛ هرچند این موقعیت، به‌خودی‌خود به معنای رهبری بلامنازع او بر همه طیف‌های ضدجنگ نیست.
از مخالفت در جلسات خصوصی تا تحرک دیپلماتیک
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، در گزارش «ونس تلاش پشت‌پرده برای توافق تازه با ایران را هدایت می‌کند»، به نقل از دو منبع مطلع نوشت که معاون رئیس‌جمهور آمریکا طی دو هفته گذشته شخصا در گفت‌وگوهای غیرمستقیم با ایران برای دستیابی به آتش‌بسی تازه و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای مشارکت داشته است. راوید نوشت اهمیت حضور ونس این است که خارج‌کردن آمریکا را از جنگی را که عامل شکست سنگین جمهوری‌خواهان خوانده، شخصا دنبال می‌کند و مشارکت او، دور تازه مذاکرات غیرمستقیم را به بالاترین سطوح دولت پیوند زده است.
بر اساس این گزارش، ونس تقریبا هر روز با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و دیگر میانجی‌ها درباره مذاکرات با ایران گفت‌وگو کرده است. استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، و جرد کوشنر، مشاور و داماد ترامپ، نیز در این تلاش‌ها حضور دارند.
راوید نوشت که ونس و میانجی‌های قطری و پاکستانی، امکان برگزاری نشستی فنی در سطح کارشناسی میان ایران و آمریکا را بررسی کرده‌اند اما هنوز برگزاری چنین نشستی در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
این فعالیت‌ها پیش از شکست انتخاباتی آغاز شده بود. اکسیوس گزارش داد که ونس، دو هفته پیش، در نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات مستقیم را مطرح کرده و مقام‌های ایرانی گفته‌اند این نامه به ایجاد تحرک مثبت برای احیای مذاکرات کمک کرده است.
اکسیوس همچنین یادآور شد که ونس پیش از آغاز جنگ، در حلقه نزدیکان ترامپ بیشترین تردید را درباره ورود به آن داشت و از راه‌حل دیپلماتیک حمایت می‌کرد. البته ونس در مصاحبه‌های علنی خود عمدتا از سیاست‌های کاخ سفید حمایت کرده و کمتر حاضر به انتقاد مستقیم از جنگ ایران شده‌است. نکته‌ای که نشان می‌دهد ونس الزاما یک مخالف سرسخت جنگ یا منتقد سیاست ترامپ در مقابل ایران نیست، بلکه در دوره‌هایی، این دیدگاه انتقادی او برجسته‌تر شده‌است و اکنون نیز در پی شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، دیدگاه‌های منتقد او فرصتی برای بازسازی چهره‌اش به عنوان یک رهبر جایگزین برای جریان انزواطلب و مخالف مداخله‌های خارجی در حزب جمهوری‌خواه ایجاد کرده‌است.
فعال‌شدن مسیرهای مکمل برای مذاکره
تحرک دیپلماتیک دولت به تماس‌های ونس محدود نیست. دیوید ایگناتیوس، ستون‌نویس واشنگتن‌پست، در یادداشت ششم نوامبر با عنوان «ریاست‌جمهوری زخم‌خورده ترامپ به دو جنگ حل‌نشده روی می‌آورد»، نوشت: «پس از شکست سیاسی خیره‌کننده در داخل، دولت ترامپ به دنبال راه‌های تازه‌ای برای حل‌وفصل جنگ‌های فاجعه‌بار در اوکراین و ایران است.»
ایگناتیوس همچنین گزارش داد که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، با حمایت ترامپ از پکن خواسته است از نفوذ خود بر ایران برای پایان جنگ استفاده کند. به نوشته او و به نقل از یک مقام آمریکایی مطلع، چین این پیام را به تهران منتقل کرده است.
در کنار مسیر چین، گزارش اکسیوس از تداوم فعالیت میانجی‌های منطقه‌ای حکایت دارد. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، شامگاه جمعه در اظهاراتی گفت: «در چند هفته گذشته با همکارانی در دولت آمریکا کار کرده‌ایم که نیت واقعی برای یافتن راهی به‌منظور مهار وضعیت و کاهش تنش دارند. به لطف آن‌ها و به لطف صداهای خردمند در تهران، از خارج‌شدن اوضاع از کنترل جلوگیری می‌کنیم.»
نخست‌وزیر قطر افزود که تماس‌ها با دولت ترامپ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ادامه یافته، هرچند به دلیل مسائل دیگری که دولت آمریکا با آن روبه‌رو بوده، به اندازه روزهای پیش از انتخابات فعال نبوده است. او تأکید کرد که تمایل آمریکا به یافتن راه‌حل دیپلماتیک «همچنان وجود دارد» و دستیابی به توافق ممکن است.
سه مسیر مختلف پیش روی ترامپ
فعال‌ترشدن ونس و میانجی‌ها، به معنای کناررفتن حامیان گزینه نظامی نیست. وال‌استریت‌ژورنال در گزارش هفتم نوامبر با عنوان «مشاوران متعارض ترامپ او را برای تصمیم‌گیری درباره جنگ ایران تحت فشار قرار می‌دهند»، نوشت که ونس و متحدان خلیج فارس به ترامپ توصیه می‌کنند جنگ را پایان دهد، اما مشاوران دیگری برای حملات مجدد استدلال می‌کنند.
این روزنامه به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که پیت هگست، وزیر جنگ، و برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، در جلسات اخیر بررسی گزینه‌های نظامی از بازگشت به عملیات رزمی عمده حمایت کرده‌اند. بر اساس همین گزارش، مارکو روبیو، وزیر خارجه، و اسکات بسنت خواهان تشدید تحریم‌ها و ادامه محاصره تجارت ایران بوده‌اند.
این آرایش نشان می‌دهد اختلاف در دولت، صرفا میان دو گزینه جنگ یا صلح خلاصه نمی‌شود؛ ادامه فشار اقتصادی و محاصره نیز به‌عنوان مسیری جداگانه مطرح است. اکسیوس در گزارشی دیگر، از راوید، نوشته است که جان راتکلیف، رئیس سیا، بسنت و شماری از مشاوران دیگر نیز خواهان زمان بیشتر برای اثرگذاری محاصره دریایی و فشار اقتصادی هستند.
ازاین‌رو، تقویت موقعیت سیاسی مخالفان ادامه جنگ، الزاما به معنای کاهش فوری فشار بر ایران نیست؛ رقابت بر سر ابزارها، اهداف و زمان‌بندی سیاست آمریکا همچنان ادامه دارد.
رقابت بر سر تفسیر شکست
در عرصه سیاسی و رسانه‌ای نیز حامیان جنگ تلاش می‌کنند نتیجه انتخابات را نه مخالفت عمومی با آغاز جنگ بلکه پیامد توقف عملیات پیش از دستیابی به اهداف حداکثری معرفی کنند. در واقع برخی از حامیان جنگ‌طلب حزب جمهوری‌خواه راهکار دیپلماتیک و تلاش‌ها برای پایان جنگ، به ویژه مذاکرات تحت رهبری جی‌دی ونس را عامل طولانی‌تر شدن جنگ و شکست نهایی جمهوری‌خواهان در انتخابات معرفی می‌کنند.
آری فلیشر، سخنگوی پیشین کاخ سفید در دولت جورج دبلیو بوش، در کریستین ساینس مانیتور، خطاب به ونس نوشت: «نباید تا سقوط حکومت متوقف می‌شدیم»، اما «شما درباره آتش‌بسی مذاکره کردید که دوام نیاورد، کار نکرد و ما را در وضعیتی بلاتکلیف، با قیمت‌های بالاتر و نیروهایی که همچنان مستقرند، باقی گذاشت».
مارک لوین، مجری و مفسر محافظه‌کار فاکس‌نیوز، نیز در واشنگتن اگزمینر، مذاکرات صلح را «ساختگی و بی‌حاصل» خواند و مذاکره‌کنندگان را متهم کرد که به عملیات آمریکا آسیب زده‌اند و اکنون شکست انتخاباتی را به جنگ ایران و اسرائیل نسبت می‌دهند.
بنابراین، ونس تنها با مقاومت در برابر یک توافق احتمالی روبه‌رو نیست؛ با روایتی رقابت می‌کند که می‌کوشد خود دیپلماسی را مسئول بن‌بست معرفی کند. در مقابل، او و همفکرانش هزینه جنگ را مبنای ضرورت تغییر مسیر می‌دانند. نتیجه این رقابت درون حزبی می‌تواند بر برنامه سیاسی جمهوری‌خواهان و تصمیم‌های عملی دولت اثر تعیین‌کننده‌ای در دو سال باقی مانده از دولت ترامپ و پس از آن در رویکرد جمهوری‌خواهان در انتخابات ۲۰۲۸ باقی بگذارد.
آزمون تبدیل فرصت‌طلبی سیاسی به راهکار دیپلماتیک
گزارش‌های مربوط به فعال‌ترشدن ونس نشان می‌دهد که جریان خواهان خویشتن‌داری، اکنون هم موضوعی موثر برای طرح در عرصه عمومی دارد و هم چهره‌ای در بالاترین سطح دولت که می‌تواند آن را پیگیری کند. بااین‌حال، سابقه دفاع علنی ونس از جنگ و حضور حامیان تشدید در دستگاه تصمیم‌گیری، مانع از آن است که این فرصت را به معنای تغییر قطعی سیاست واشنگتن بدانیم.
آکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی و منابع منطقه‌ای گزارش داده است که ترامپ فعلا آماده است به تلاش‌های دیپلماتیک فرصت دهد و ببیند آیا توافقی ممکن است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز روز جمعه در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره پیامش به ایران گفت: «داریم با آن‌ها صحبت می‌کنیم.» بااین‌حال، اکسیوس می‌نویسد که در صورت تغییر تصمیم او، ارتش آمریکا برای ازسرگیری حملات در زمانی نسبتا کوتاه آمادگی دارد.
در چنین وضعیتی، معیار موفقیت ونس و جریان خواهان پایان جنگ، صرفا غلبه در مجادله درون‌حزبی یا تقویت موقعیت انتخاباتی نیست؛ آزمون اصلی، تبدیل این ظرفیت به تصمیم‌هایی است که از تشدید جلوگیری کند و امکان مذاکره را حفظ کند.
شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، نیز در تماس روز جمعه با ترامپ، بر ضرورت «ادامه گفت‌وگو و پیگیری راه‌های دیپلماتیک برای حل اختلاف‌ها، دور نگه‌داشتن منطقه از تشدید بیشتر، و تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت عرضه انرژی» تأکید کرد. این همان مسیری است که فرصت سیاسی تازه مخالفان ادامه جنگ، برای تبدیل‌شدن به تغییری موثر، باید به آن ختم شود: دیپلماسی.