ایران پرسمان - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
بارش ۴۸ساعته باران در تهران، باعث وضعیت شبه‌سیل و گرفتگی معابر در پایتخت شد. “سازندگی” به نقد شهرداری تهران که با آگاهی از بارش‌های پائیزی از باران جا ماند، پرداخته است
بارش باران پائیزی بار دیگر چهره معابر تهران را عریان کرد. بخش‌هایی از بزرگراه‌ها و شریان‌های اصلی پایتخت زیر آب رفت، صف‌های طولانی ترافیک شکل گرفت و عبور و مرور خودروها و شهروندان به گرفتاری چندساعته بدل شد. در روزی که تصاویر خیابان‌های شبیه رودخانه، فضای مجازی را پر کرده بود، پایتخت‌نشینان بالای سر معابر آب‌گرفته همچنان بیلبوردهای تبلیغاتی و وعده‌های بزرگ شهرداری را می‌دیدند؛ تصویری از فاصله میان اولویت‌های تبلیغاتی مدیریت علیرضا زاکانی و ابتدایی‌ترین خدمات مورد نیاز زندگی روزمره مردم. شهرداری پیش از بارندگی از آمادگی گسترده خبر داده بود اما آنچه مقابل چشم مردم قرار گرفت، خودروهای گرفتار، حرکت کند در مسیرهای پوشیده از آب و راه‌بندان بود. پس از این وضعیت نیز دفاع مدیریت شهری بر جلوگیری از اتفاقی بدتر متمرکز شد؛ گویی برای ارزیابی عملکرد شهرداری، شهروندان باید گرفتاری خود را با فاجعه‌ای بزرگ‌تر مقایسه کنند و از همین وضعیت راضی باشند. نگهداشت شهر، نظافت معابر و باز نگه داشتن مجاری دفع آب‌های سطحی از نخستین و قدیمی‌ترین وظایف بلدیه است. با این حال در کارنامه چندساله مدیریت زاکانی، نارضایتی از همین خدمات پایه بارها تکرار شده است؛ درحالی که طرح‌های پرتبلیغ و وعده‌های فراتر از اداره روزمره شهر، جای برجسته‌ای در برنامه‌های شهردار دارند. گزارش‌های سامانه ۱۳۷ این نارضایتی را در داخل مجموعه شهرداری ثبت کرده‌اند.
براساس تحلیل «رصدخانه بازار مسکن» از تماس‌های شهروندان، رفت‌وروب در مهرماه در صدر معضلات گزارش شده، قرار داشته است. بنا بر همین بررسی، نظافت در ماه‌های گذشته سال نیز عمدتاً مسئله نخست و در دو ماه، مسئله دوم تماس‌گیرندگان بوده است. این آمار نشان می‌دهد، اعتراض به نظافت واکنشی مقطعی به یک روز بارانی نیست. مردم پیش از آب‌گرفتگی نیز از کیفیت نگهداری شهر گلایه داشته‌اند.
مرمت معابر، ایمن‌سازی و حمل زباله نیز در میان مطالبات پرتکرار قرار دارند؛ مسئولیت‌هایی ابتدایی که اجرای مستمر آنها باید پیش‌فرض اداره پایتخت باشد. انسداد مجاری آب با پسماند می‌تواند، آب‌گرفتگی را تشدید کند اما تعیین علت هر نقطه، بررسی فنی می‌خواهد. آنچه به بررسی تازه نیاز ندارد، تکرار نارضایتی از خدمات پایه است. شهرداری نمی‌تواند هم از آماده بودن شبکه و اجرای لایروبی بگوید و هم اختلال در معابر را صرفاً با اشاره به شدت باران پشت سر بگذارد.
«تورم صفر»؛ وعده‌ای بالای خیابان آب‌گرفته
مدیریت شهری درحالی طرح «تورم صفر» را به یکی از محورهای تبلیغاتی خود تبدیل کرده که نظافت، نگهداشت و کیفیت رفت‌وآمد همچنان محل اعتراض است. تثبیت قیمت کالاها هر اندازه برای خانوارها اهمیت داشته باشد، مسئولیت شهرداری در اداره خیابان‌ها را کم نمی‌کند. شهرداری‌ای که وعده‌های اقتصادی بزرگ می‌دهد پیش از هر چیز باید در انجام وظایف روشن و روزمره خود کارنامه‌ای قابل دفاع داشته باشد.
حتی وعده تثبیت قیمت‌ها نیز درباره همه کالاهای بررسی‌شده، محقق نشده است. بررسی میدانی ایسنا پس از یک ماه در کنار ثبات قیمت تعدادی از اقلام، افزایش نرخ دست‌کم پنج قلم شامل لوبیاچیتی، عدس، نخود، لوبیاقرمز و شکر را ثبت کرده است. این نتیجه با تصویری که عنوان فراگیر «تورم صفر» به مخاطب می‌دهد، فاصله دارد.
برای شهروندی که زیر بیلبوردهای این وعده در ترافیک و آب مانده این فاصله کاملاً ملموس است. تبلیغات از توان مدیریت شهری برای مداخله در معیشت سخن می‌گوید و خیابان، ناتوانی در تأمین بخشی از خدمات اولیه را نشان می‌دهد. نقد اولویت‌های زاکانی دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود.
معاون زاکانی: اگر ما نبودیم، سیل تهران را می‌برد
عجیب‌ترین بخش ماجرا، دفاع مدیریت شهری پس از انتشار تصاویر آب‌گرفتگی بود. غلامرضا شنگی، سرپرست معاونت خدمات شهری و محیط‌زیست شهرداری تهران در صحن شورا گفت اگر مجموعه خدمات شهری نبود، سیل تهران را می‌برد.
این دفاع در شرایطی مطرح شد که شهرداری پیش‌تر از استقرار نیروها در بیش از ۴۳۰ نقطه، آماده‌باش مناطق ۲۲گانه و شناسایی گلوگاه‌ها خبر داده بود. مدیرکل امور خدمات شهری نیز از لایروبی انهار و کانال‌ها و آمادگی کارگران و ۱۳۸ ایستگاه آتش‌نشانی سخن گفته بود.
با این همه، خروجی مشاهده شده در بخش‌هایی از شهر، آب‌گرفتگی و راه‌بندان بود. گزارش مهر نیز از دشواری تردد و تجمع آب، به‌ویژه در برخی محدوده‌های جنوبی تهران، حکایت داشت. اعلام آماده‌باش، زمانی ارزش اجرایی پیدا می‌کند که نتیجه آن در خیابان دیده شود.
گفتن اینکه وضع می‌توانست بدتر باشد، پاسخ به وضعیتی نیست که رخ داده است. چنین دفاعی، معیار موفقیت را تا جلوگیری از فاجعه پائین می‌آورد و ناکارآمدی مشاهده شده را به حاشیه می‌برد. شهروندان بابت امکان عبور ایمن، نظافت و نگهداری معابر، هزینه می‌پردازند و حق دارند عملکرد شهرداری را با همین معیارها بسنجند.
نقاط خطر شناخته شده بودند
شدت بارش، واقعیتی است که باید در ارزیابی فنی لحاظ شود. معاون پیشگیری و کاهش خطر سازمان مدیریت بحران تهران از ثبت بیش از ۵۰ میلی‌متر بارندگی در برخی ایستگاه‌ها خبر داده است. او همزمان به شناسایی ۴۱ نقطه گلوگاهی و پرخطر اشاره کرده است.
این اطلاعات نشان می‌دهد، نقاط آسیب‌پذیر برای مدیریت شهری ناشناخته نبوده‌اند. شناسایی گلوگاه باید به اصلاح ظرفیت شبکه، رفع موانع و کاهش اختلال منجر شود. تکرار خبر شناسایی نقاط خطر، بدون ارائه نتیجه رسیدگی به آنها، برای مردمی که در همان مسیرها گرفتار می‌شوند، دستاورد محسوب نمی‌شود.
تلاش کارگران خدمات شهری در باران نیز نباید سپری برای دفاع از تصمیم‌های مدیریتی شود. کارگرانی که در شرایط دشوار برای باز کردن مسیر آب تلاش می‌کنند، مجری عملیات‌اند. مسئولیت برنامه‌ریزی، نظارت بر پیمانکاران و پیشگیری از تکرار مشکلات، بر عهده مدیران است.
خشم و کنایه در فضای مجازی
شکاف میان روایت رسمی و تجربه خیابان، موجی از واکنش‌های انتقادی و کنایه‌آمیز به همراه داشت. علی مصلحی نوشت: «سیل تورم صفر را برد». محمد ابطحی نیز به کنایه از افتتاح «رودخانه چمران» یاد کرد. این واکنش‌ها، وعده‌های شهردار را مقابل تصاویر آب‌گرفتگی قرار می‌دادند.
وحید خاتمی نیز روی آوردن به طرح‌های نمایشی را با ناتوانی در حل مسائل اساسی تهران، از آلودگی هوا و ترافیک تا آب‌گرفتگی، مرتبط دانست. روح‌الله جمعه‌ای در واکنش به خبر ممنوعیت تردد موتورسیکلت‌ها به دلیل لغزندگی معابر، مسئولیت شورا را یادآوری کرد و از پیامدهای این وضعیت برای مردمی نوشت که معیشت‌شان به موتورسیکلت وابسته است. مضمون مشترک این اعتراض‌ها، نارضایتی از مدیریتی بود که وعده‌هایش، دامنه وسیعی دارد اما شهروندان در دریافت خدمات روزمره با مشکل مواجهند.
از درختان خشک تا خیابان‌های گرفتار
بحران روز بارانی را باید کنار سایر پرونده‌های نگهداشت تهران دید. خشکیدگی درختان بوستان‌های جنگلی، اعتراض به کیفیت نظافت و گلایه از پیامدهای تصمیم‌های شهرسازی پیش‌تر نیز در شورا مطرح شده است. امانی و اقراریان بارها درباره نگهداری فضای سبز، تأمین آب و نظارت بر پیمانکاران تذکر داده‌اند.
سوده نجفی نیز خواستار بررسی آثار مصوبات کمیسیون ماده ۵ بر ترافیک، محیط‌زیست و زیرساخت محلات شده است. افزایش سطوح نفوذناپذیر و بارگذاری ساختمانی، رسیدگی به ظرفیت شبکه هدایت روان‌آب را ضروری‌تر می‌کند. توسعه شهر، بدون تأمین زیرساخت و نگهداری متناسب، هزینه خود را در روزهای بحرانی به مردم تحمیل می‌کند.
شورا؛ میان نظارت و تقدیر
در چنین وضعیتی، تقدیر و تشکر در شورا نمی‌تواند، جای مطالبه گزارش فنی و پیگیری مسئولیت مدیران را بگیرد. تذکرات اعضای منتقد باید به نتیجه مشخص برسد؛ از اصلاح قراردادهای نگهداشت تا رفع گلوگاه‌ها و انتشار گزارش عملکرد.
کارنامه شهرداری در خیابان سنجیده می‌شود: با عبور ایمن عابران، نظافت مستمر، تخلیه به‌موقع آب و امکان رفت‌وآمد. بارندگی اخیر نشان داد این خدمات در بخش‌هایی از تهران به‌درستی تأمین نشده‌اند. مدیریت زاکانی باید پاسخگوی همین کارنامه باشد. وعده‌های اقتصادی و ادعای جلوگیری از سیلی بزرگ‌تر، خیابان آب‌گرفته را قابل عبور نمی‌کند.