ایران پرسمان - مجموعه اختلالات گسترده و رخدادهای امنیت سایبری در روزهای اخیر، بار دیگر مسئله تابآوری زیرساختهای دیجیتال و وابستگی فزاینده خدمات حیاتی به سامانههای پیچیده را در کانون توجه قرار داده است.
به گزارش خبرنگار مهر ؛ توقف سراسری پروازهای آمریکا، اختلال در خدمات مایکروسافت و شبکه بانکی جیپیمورگان، حمله به وبسایتهای ۱۷۸ سازمان بزرگ بینالمللی و هشدار پلیس فدرال آمریکا درباره بهرهگیری مهاجمان از هوش مصنوعی، اگرچه از نظر ماهیت و عوامل وقوع یکسان نیستند، در مجموع تصویری نگرانکننده از آسیبپذیری ساختاری زیستبوم دیجیتال ارائه میکنند.
به باور کارشناسان، اهمیت این تحولات در آن است که اختلال در یک مؤلفه فنی یا نفوذ به یک تأمینکننده مشترک میتواند پیامدهایی بسیار فراتر از محدوده اولیه حادثه ایجاد کند.
خبرنگار مهر در این نوشتار کوتاه به بررسی این چالش میپردازد.
فرسودگی زیرساختهای حیاتی و اختلال در هوانوردی آمریکا
در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) در پی بروز اختلال گسترده در شبکه ارتباطی کنترل ترافیک هوایی، دستور توقف سراسری پروازهای این کشور را صادر کرد. به گزارش رویترز، این محدودیت نزدیک به پنج ساعت ادامه یافت و شرکتهای هواپیمایی طی سه روز بیش از ۱۸ هزار پرواز را لغو کردند. بررسیهای اولیه نشان داد که نصب یک روتر جدید در تأسیسات مخابراتی ایالت آرکانزاس موجب اختلال زنجیرهای در ارتباطات و سیگنالهای راداری ۱۷ مرکز از مجموع ۲۲ مرکز منطقهای کنترل ترافیک هوایی این کشور شده است. این حادثه از نظر گستردگی، طولانیترین اختلال عملیاتی هوانوردی آمریکا از زمان حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ توصیف شده است.
گزارش آسوشیتدپرس نشان میدهد که حادثه اخیر نتیجه مشکلاتی عمیقتر در ساختار فناوری هوانوردی آمریکا است. شبکه کنترل ترافیک هوایی این کشور همچنان به تجهیزات قدیمی از جمله کابلهای مسی، سامانههای راداری متعلق به دهه ۱۹۸۰ و برخی فناوریهای منسوخ وابسته است. کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۵ مبلغ ۱۲٫۵ میلیارد دلار برای نوسازی زیرساختها اختصاص داد، اما وزیر حملونقل این کشور پس از حادثه اخیر خواستار تأمین ۵۰ میلیارد دلار منابع اضافی شد. نکته قابل توجه آن است که شبکه ارتباطی آسیبدیده تحت مالکیت و نگهداری شرکت خصوصی «L3Harris» قرار دارد. این موضوع نشان میدهد که مدیریت زیرساختهای حیاتی علاوه بر چالش فرسودگی تجهیزات، با مسئله وابستگی عملیاتی به پیمانکاران و پیچیدگی نظارت بر فرایند نوسازی نیز مواجه است.
گسترش اختلالات به خدمات بانکی و زیرساختهای ارتباطی
همزمان با بحران هوانوردی، چند مجموعه بزرگ فناوری و اقتصادی آمریکا نیز اختلالات قابل توجهی را تجربه کردند. خدمات «Microsoft Teams» و «Outlook» برای بیش از ۲۴ ساعت با اختلال جهانی مواجه شد. شرکت هواپیمایی «United Airlines» در ۱۶ نوامبر به دلیل مشکلات رایانهای بخشی از پروازهای خروجی خود را متوقف کرد و بانک «JPMorgan Chase» نیز در همان روز با اختلال پردازش تراکنشها مواجه شد.
با وجود همزمانی این حوادث، مقامات آمریکایی ارتباط آنها با حملات سایبری را رد کردهاند. مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، در ۱۷ نوامبر اعلام کرد که با اطمینان ۹۸ درصدی، اختلالات اخیر ناشی از حمله سایبری نبودهاند. به گفته وی، استقرار فناوریهای جدید بر بستر سامانههای رایانهای فرسوده میتواند ظرفیت عملیاتی آنها را تحت فشار قرار دهد. مایکروسافت نیز مشکلات سرورها و جیپیمورگان خطای نرمافزاری را عامل اختلالات خود اعلام کردهاند. بنابراین، طبق ادعای مقامات امریکایی، همزمانی این رخدادها بهتنهایی نمیتواند مبنای انتساب آنها به یک عملیات سایبری هماهنگ باشد.
حمله زنجیره تأمین به ۱۷۸ سازمان بزرگ بینالمللی
در مقابل اختلالات فنی آمریکا، حمله شناساییشده در ۱۶ نوامبر به زیرساخت نرمافزاری «Optimizely» نمونه مشخصی از یک عملیات مخرب سایبری است. بر اساس گزارش شرکت امنیتی «Report URI» که خبرگزاری آناتولی طی روزهای اخیر منتشر کرده، مهاجمان در این حمله از طریق یک پلتفرم شخص ثالث، کدهای مخرب جاوااسکریپت را به وبسایتهای ۱۷۸ سازمان بزرگ از جمله «Zoom» و «BBC» و «CNN» و «HSBC» و «IKEA» و «Salesforce» و «GitLab» منتقل کردند.
بدافزار مورد استفاده قابلیت سرقت اطلاعات کارتهای پرداخت، ربودن کوکیهای مرورگر، ثبت تصاویر صفحه و جایگزینی نشانی کیف پولهای رمزارزی را داشته و همچنین در دستگاههای مبتنی بر «iOS»، ابزارهای بهرهبرداری «Coruna» و «DarkSword» از طریق کد تزریقی ارائه شده است. گزارش رسانهای منتشر شده در این زمینه از شناسایی تراکنشهای مرتبط با سرقت رمزارز خبر داده است. با این حال، متخصصان تاکید دارند که آلوده شدن مؤلفههای وبسایتها لزوماً به معنای نفوذ به شبکه داخلی تمامی سازمانها یا سرقت اطلاعات همه کاربران آنها نیست.
اهمیت راهبردی این حمله در بهرهبرداری از وابستگی مشترک سازمانها به خدمات نرمافزاری شخص ثالث نهفته است. در چنین الگویی، مهاجم به جای نفوذ مستقل به زیرساخت هر سازمان، یک مؤلفه مورد اعتماد را هدف قرار میدهد و از مسیر آن، دامنه عملیات خود را گسترش میدهد. این سازوکار نشان میدهد که امنیت سازمانی دیگر صرفاً تابع حفاظت از شبکه داخلی نیست و به میزان امنیت تأمینکنندگان و یکپارچگی زنجیره تأمین دیجیتال نیز وابسته است.
هوش مصنوعی و تغییر مقیاس تهدیدات سایبری
در کنار این تحولات، پلیس فدرال آمریکا در تاریخ ۱۳ نوامبر با انتشار یک هشدار امنیتی درباره چارچوب خودکار آزمون نفوذ «ARTEX»، از گسترش بهرهبرداری مهاجمان سایبری از عاملهای هوش مصنوعی خبر داد. بر اساس این سند، سیستم «ARTEX» با استفاده از مدلهای زبانی بزرگ میتواند مراحل مختلف عملیات نفوذ، از شناسایی اهداف تا استخراج دادهها را خودکارسازی کند. در برخی حملات، فاصله انتخاب هدف تا دستیابی به دسترسی کامل به کمتر از سه ساعت کاهش یافته است.
افبیآی همچنین به سرقت اطلاعات شخصی حدود ۶۷ هزار نفر در حملات علیه مؤسسات مالی کره جنوبی و تلاش برای ورود به بیش از ۲۲۵۰ محیط مشتریان پاییندستی در ریک خداد سایبری مرتبط با «ConnectWise» اشاره کرده است. شناسایی بیش از ۱۶۰۰ نمونه کنسول «ARTEX» در دسترس عموم نیز بیانگر گسترش استفاده از این فناوری است. به اعتقاد کارشناسان، این شواهد از کاهش موانع فنی اجرای حملات پیچیده و افزایش سرعت عملیات مهاجمان حکایت دارند. این در حالی است که ارتباط مستقیمی میان «ARTEX» و اختلالات اخیر هوانوردی یا حمله «Optimizely» احراز نشده است.
جمعبندی
متخصصان چنین برآورد میکنند که مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد که مخاطرات امنیت دیجیتال را نمیتوان صرفاً به حملات مخرب محدود کرد. فرسودگی زیرساختها، پیچیدگی نوسازی سامانههای حیاتی، تمرکز وابستگی به تأمینکنندگان مشترک و افزایش توان عملیاتی مهاجمان با استفاده از هوش مصنوعی، چهار عامل مهم در شکلگیری وضعیت کنونی هستند.
از این منظر، توقف سراسری پروازهای آمریکا و حمله سایبری به ۱۷۸ سازمان بینالمللی، با وجود تفاوت در ماهیت، یک واقعیت مشترک را آشکار میکنند. بر همین اساس، اختلال یا نفوذ در یک نقطه محدود از معماری دیجیتال میتواند پیامدهایی گسترده و فرابخشی ایجاد کند. از همین روی، میتوان نتیجه گرفت آینده امنیت سایبری بیش از گذشته به توانایی دولتها و شرکتها در شناسایی وابستگیهای پنهان، کاهش نقاط شکست مشترک، نظارت بر زنجیره تأمین و طراحی زیرساختهایی وابسته خواهد بود که در برابر خطاهای فنی و حملات هدفمند، قابلیت تداوم خدمت و بازیابی سریع داشته باشند.