ایران پرسمان

آخرين مطالب

بانک‌های ایرانی با پول «مردم» چه کردند؟ سیاست روز

بانک‌های ایرانی با پول «مردم» چه کردند؟
  بزرگنمايي:

ایران پرسمان- نابسامانی اقتصادی می‌تواند دومینو وار از یک بخش به بخش‌های دیگر تسری پیدا کند و وقتی این دومینو‌ها به نظام بانکی برسند، نگرانی‌های واقعی تازه شروع می‌شوند. بر این اساس، اتفاقی که نباید، رخ می‌دهد: مردم شروع می‌کنند به خارج کردن سرمایه‌های خود از بانک‌ها و تبدیل آن‌ها به کالا‌های با ارزش، چرا که فکر می‌کنند پول ارزش خود را به سرعت از دست می‌دهد و به همین دلیل، نباید پول نقد نگه داری کنند. در زبان انگلیسی، به این وضعیت «Bank run» گفته می‌شود.

از ونزوئلا تا یونان و شاید ایران
به گزارش فرارو، نمونه‌های این رخداد در جهان کم نبوده اند. این اواخر ونزوئلا و کمی کمتر از یک دهه پیش، یونان در اروپا به این وضع افتادند و به همین دلیل، دولت‌های این کشورها، بانک‌ها را تعطیل کردند و برای خروج سرمایه از بانک، محدودیت قائل شدند.

سایه این بحران، در چهار سال اخیر از سر ایران هم عبور کرده است. در سال 1396، اعتراضات مردمی با هیزم ورشکستگی برخی موسسات مالی کوچک اوج گرفت، اما بانک‌های بزرگ از بحران در امان ماندند. در سال 1397، ایران اساساً با نشانه‌هایی از این بحران مواجه شد و در سال 1399 هم اگر بازار سرمایه (یا به اصطلاح بورس) نبود، ممکن بود شوک تورمی به بحران بانکی هم بینجامد.

ایران اکنون از این شرایط عبور کرده، اما ساز و کار‌هایی که موجب بروز این رخداد در اقتصاد ایران شدند، هنوز به قوت خود باقی هستند. به همین دلیل، بررسی دلایل بروز این مشکل و راه‌های برون رفت از آن بسیار اهمیت دارد.

وقتی «ترازنامه» ناتراز می‌شود
اما چه اتفاقی می‌افتد که بانک‌ها یا به طور کلی نظام بانکداری، دچار این وضعیت می‌شوند؟ پاسخ به این پرسش را باید در «ترازنامه بانکی» جست و جو کرد. «ترازنامه» (Balance sheet) در واقع نشان دهنده میزان «بدهی ها» در مقابل «مطالبات» در یک بانک است، درست مانند حالتی که دو نفر میزان بدهی و طلب از یکدیگر را روی کاغذ می‌آورند تا در نهایت مشخص شود چه کسی به دیگری بدهکار است.

ترازنامه بانکی هم در ساده‌ترین حالت، متشکل از دو ستون «دارایی ها» در مقابل «بدهی ها» است. ستون «دارایی ها»، نشان می‌دهد که یک بانک در واقع چقدر پول دارد (چقدر پول در این بانک جمع شده است) و ستون «بدهی ها» هم نشان می‌دهد که بانک، چقدر به دیگران بدهکار است.

به صورت ساده، دارایی‌های یک بانک در واقع مجموع سپرده‌هایی است که مشتریان بانک در حساب‌های خود ذخیره کرده اند. از طرفی، تمام وام‌هایی که مردم از بانک گرفته اند هم در واقع در ستون دارایی‌های بانک نوشته می‌شود، چرا که بانک در واقع به مردم پول قرض داده و فرض بر این است که هر ماه اقساط این وام‌ها را دریافت می‌کند. به عبارت دیگر، بانک قسط‌هایی که مشتریان هر ماه پرداخت می‌کنند را هم جزو دارایی‌های خود به حساب می‌آورد.

از آن سو، در ستون «بدهی ها»، بانک باید سود حاصل از سپرده‌گذاری مردم را بنویسد. بانک در ازای سپرده گذاری مشتریانش به آن‌ها سود می‌دهد و این سود، در واقع «بدهی» بانک به مشتریان است که باید هر ماه، به عنوان سود به آن‌ها پرداخت شود.

اما چرا این موضوع کاملاً ساده، چند سالی است که اقتصاددانان و سیاستمنداران ایرانی را به شدت نگران کرده و در تابستان سال 1397، کار را به صحبت از بروز «ابرتورم» در اقتصاد ایران کشاند؟

مشکل اینجا است که ترازنامه بسیاری از بانک‌های ایرانی چند سالی است به شدت نامتوازن شده و نقش چیزی که به آن «دارایی‌های موهوم» گفته می‌شود، در ستون دارایی‌های ترازنامه بانک‌ها به شدت پررنگ شده است.

باز هم پای «گردن کلفت ها» در میان است
«دارایی‌های موهوم» یا «دارایی‌های منجمد»، دارایی‌هایی هستند که بانک‌ها در اختیار ندارند، اما وانمود می‌کنند که در اختیار دارند تا از ورشکسته به حساب آمدن جلوگیری کنند. در مثال خودمانی، ممکن است کسی ورشکسته شده باشد، اما همچنان خودروی لوکس سوار شود تا بقیه همچنان روی او حساب باز کنند.

اما چه اتفاقی افتاد که بانک‌های ایرانی به این وضع افتادند؟ دلیل اصلی، «خاصه بخشی» تسهیلات بانکی است، موضوعی که به بحران «مطالبات معوق» ختم می‌شود. ماجرا از این قرار است که بانک‌ها به برخی از چهره‌های حقیقی یا حقوقیِ خاص، وام‌های چند هزار میلیارد تومانی می‌دهند و این در حالی است که این وام ها، اساساً گرفته شده اند که پس داده نشوند.

همین چندی پیش، اعلام شده بود که 11 ابربدهکار بزرگ بانکی حدود 90 هزار میلیارد تومان تسهیلات دریافت کرده اند و پس نداده اند. این عدد همین امروز هم بسیار بزرگ است، اما زمانی که این تسهیلات به این افراد اعطا شده، یعنی چند سال پیش، رقم حتی بزرگ‌تر از امروز هم بوده است.

بانک نمی‌تواند به تنهایی این مطالبات را وصول کند، به خصوص که بدهکاران، که ممکن است شرکت‌هایی صوری تاسیس کرده باشند، اعلام ورشکستگی می‌کنند و در این حالت، حتی دولت یا قوه قضاییه هم به دلیل حمایت از تولید، ممکن است پیگیر موضوع نشوند.

وقتی بانک‌ها «شرکت» می‌زنند
ناترازی ترازنامه بانک ها، اما دلایل دیگری هم می‌تواند داشته باشد که یکی از آنها، ورود مستقیم بانک‌ها به حوزه سرمایه گذاری است، رخدادی که به آن «بنگاه داری» بانک‌ها گفته می‌شود. این کار تقریباً در تمام کشور‌های دنیا ممنوع است، چرا که کارویژه بانک در واقع جذب سپرده، پرداخت تسهیلات و اعطای سود است و نه شرکت داری.

مشکل بنگاه داریِ بانک‌ها این است که ممکن است بانک در کسب و کارش ناموفق باشد و سپرده‌ای که من و شما نزد بانک گذاشته ایم، تبدیل به ضرر شود. در این شرایط، همان اتفاقی رخ می‌دهد که در دی ماه سال 1396 رخ داد: بانک یا موسسه اعتباری ورشکسته می‌شود و سپرده سپرده گذاران دود می‌شود و به هوا می‌رود.

همین اواخر، گزارشی منتشر شد که نشان می‌داد 17 بانک بزرگ در کشور، روی هم رفته حدود 78 شرکت انبوه سازی دارند. در واقع، اتفاقی که رخ داده این است: بانک‌ها برج سازی می‌کنند، به خودشان وام و تسهیلات ساخت مسکن می‌دهند و وقتی بازار مسکن وارد فاز رکودی می‌شود، سرمایه بانک‌ها در برج‌های ساخته شده و بی مشتری منجمد می‌شود.

حالا اگر من و شما برای دریافت تسهیلات 50 میلیون تومانی به بانک مراجعه کنیم، یا با جواب منفی رو به رو می‌شویم، یا آنکه شرایط دریافت تسهیلات آن قدر دشوار است که ترجیح می‌دهیم از خیر آن بگذریم.

راه حل چیست؟
راه حل این وضعیت، از نظر اقتصاد بانکداری کاملاً واضح و روشن است. نخست اینکه بانک‌ها باید بنگاه داری را کنار بگذارند و فقط به کارویژه بانکداری (جذب سپرده ها، اعطای تسهیلات و پرداخت سود در مقابل سپرده گذاری) بپردازند. در واقع، این شرکت‌های دیگر هستند که باید از نظام بانکی پول قرض کنند و کسب و کار راه بیندازند، نه اینکه بانک‌ها برای خودشان شرکت‌هایی داشته باشند که در همه جا سرمایه گذای می‌کنند.

از آن سو، نظارت‌های نهادی و مردمی بر عملکرد بانک‌ها در اعطای تسهیلات به «افراد خاص» باید افزایش پیدا کند تا بحران «مطالبات معوق» در نظام بانکی هم متوقف شود. علاوه بر این، باید جلوی فعالیت بانک‌ها یا موسسات مالی‌ای که اساساً به روش «پانزی» فعالیت می‌کنند هم گرفته شود. این، اما موضوعی دیگر است که باید در جای خود به آن پرداخت.

لینک کوتاه:
https://www.iranporseman.ir/Fa/News/291351/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

همایش طلایه‌داران نور؛ گرامیداشت شهدای پیروزی انقلاب اسلامی

دیدار رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران با مادر شهید خلبان «محمدرضا کرم»

شهدا وظیفه‌شان را به بهترین نحو و زیباترین شکل انجام دادند

برگزاری کمیسیون بدوی جانبازان و پایش سلامت ایثارگران در شهرستان بختگان

جلب رضایت خانواده‌های معظم شهدا باید اولویت همه مسئولان باشد

شهدای مدافع سلامت، نمادهای ایثار در بحران کرونا هستند

عیادت مدیرکل بنیاد استان مرکزی از ایثارگران بستری در بیمارستان‌های سینا و قدس اراک

شهدا بزرگترین سـرمایه زندگی خود را برای ملت و نظـام تقـدیم کردند

خانواده‌های معظم شهدا آموزگاران فرهنگ ایثار و شهادت هستند

شهدا با فدای جان خود ضامن امنیت کشور شدند

پیروزی انقلاب اسلامی با مجاهدت‌های شهدا به ارمغان آمد

نخبگان شاهد و ایثارگر و تشکل‌های ایثارگری پرچمداران جهاد تبیین هستند

انسجام ایران اسلامی را مدیون ایثار شهدا هستیم

ساختمان اداره‌ بنیاد شهرستان گرمه با حضور استاندار خراسان شمالی افتتاح شد

تجلیل از برگزیدگان سومین رویداد استارت‌آپی نخبگان شاهد و ایثارگر در یزد

دیدار و مصاحبت با خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران روحیه را تقویت می‌کند

بازدید سرزده مدیرکل بنیاد شهرستان‌های استان تهران از پروژه مسکن ایثارگران

دیدار با خانواده‌های معظم شهدا به نمایندگی از دولت به مناسبت میلاد با سعادت حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)

نشست شورای مشاوران وزرا در امور ایثارگران/خدمات‌رسانی و مطالبه‌گری از دستگاه‌ها از وظایف مهم بنیاد شهید و امور ایثارگران است

کانال مجله «شاهد کودک» راه‌اندازی شد

تمهیدات بنیاد برای پرداخت خسارت منازل آسیب‌دیده ایثارگران در زلزله خوی

تعهد و کمال‌گرایی دو ویژگی بارز هنرمندان تراز انقلاب اسلامی است

برگزاری مستمر جلسات شورای راهبری بنیاد موجب ارتقای سلامت اداری می‌شود

تولید و پخش مستند «روایت انقلاب» با مشارکت بنیاد شهید و امور ایثارگران

19 بهمن حماسه‌آفرینی نیروی هوایی ارتش

حضور قاضی‌زاده هاشمی در برنامه «صبحانه ایرانی»/تبدیل وضعیت استخدامی 150 هزار ایثارگران در یک سال گذشته/رشد 7 برابری تسهیلات اشتغال ایثارگران/ واگذاری خودرو به ایثارگران مشمول و ادامه پرداخت پاداش بازنشستگی جانبازان در لایحه بودجه

همایش «طلایه‌داران نور»، گرامی‌داشت شهدای پیروزی انقلاب اسلامی/شهدای انقلاب اسلامی به عنوان الگو به نسل جدید معرفی شوند/صدا و سیما در روایتگری همواره در میدان است

دیدار قاضی‌زاده هاشمی با مادر شهید خلبان «محمدرضا کرم»/ جوانان مخلص نیروی هوایی با جان‌فشانی دشمن را ناکام گذاشتند

اشیاء گوشتی بیش از حد واقع گرایانه!

تعجب همسر ستاره برزیلی پرسپولیس به جدا بودن زمان ورزش زن و مرد در ایران

شارژر مورد علاقه هر ایرانی!

حکمت/ فرصت چون ابر می گذرد

مدیریت در بحران‌های زندگی

وقتی مادربزرگت شهردار منطقه میشه!

نباید این اتفاق می‌افتاد!

عسیر عربستان، بهشتی با مناظر پانوراما و جاذبه‌های گردشگری

مهارت زندگی/ راهکارهایی برای کنترل خشم

تصاویری جذاب و آرامش‌بخش از رودخانه یخچال آلاسکا

تصاویر هوایی از وضعیت فاجعه‌بار ساختمان‌ها در ترکیه پس از زلزله

ویدیوی شگفت‌‍‌انگیز از باز کردن قفل چند در مختلف توسط طوطی کاکادو

کی میتونه ازین‌جا پول برداره؟

رکورددارهای ترسناک؛ شاه مار کبری 5/7 متری و آناکوندای سبز 227 کیلوگرمی

گریه و درخواست کمک آشپز معروف ترکیه‌ای از دولت و ارتش برای زلزله‌زدگان کشورش!

حکمت/ روایتی قابل تأمل برای کسانی که نماز را سبک به جا می آورند

گوناگون/ چگونه به بلایای طبیعی و زلزله نگاه کنیم؟

داستانک/ ششمین دختر

برگزاری جشن های باستانی در ایران که نوید بخش بهارند

به لحاظ زیبایی شناسی در مکان بهتری قرار گرفت!

خلاقیت رنگ کردن لباس که تابحال ندیدی

تکه ای از خاطرات همسر "شهید صدرزاده" مدافع حرم