ذخایر نفت ترامپ کمتر از قبل تفاهم

ایران پرسمان - فرهیختگان /متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
مهدی عبداللهی| در هفته‌های اخیر یک خط تحلیلی در فضای مجازی رسانه‌های فارسی‌زبان مطرح می‌شود که مدعی است هم‌زمان با کاهش تنش‌های نظامی میان ایران و آمریکا پس از آتش‌بس و امضای تفاهم‌نامه، آمریکا از این فرصت برای پرکردن ذخایر نفت خام خود استفاده کرده و اکنون آماده دور جدیدی از درگیری‌ها با ایران است. بررسی داده‌های رسمی نشان می‌دهد گرچه دولت ترامپ از طریق آتش‌بس و امضای تفاهم‌نامه توانسته قیمت نفت و به دنبال آن قیمت بنزین و گازوئیل را پایین بیاورد، اما این استدلال که آمریکا از فرصت آتش‌بس و امضای تفاهم‌نامه برای پر کردن ذخایر نفت خام استفاده کرده، ادعای غلطی است، به‌طوری که بر اساس داده‌های وزارت انرژی آمریکا، در همین مدت (آتش‌بس و سپس امضای تفاهم‌نامه) ذخایر نفت خام آمریکا نه‌تنها افزایش نیافته، بلکه به پایین‌ترین حد خود از آوریل ۱۹۸۳ نیز رسیده است. طبق این داده‌ها، ذخایر استراتژیک نفت آمریکا (SPR) درحال حاضر 319 میلیون بشکه بوده که نسبت به زمان اعلام آتش‌بس کاهش 90 میلیون بشکه‌ای و نسبت به زمان امضای تفاهم‌نامه کاهش 20 میلیون‌بشکه‌ای داشته است. تحلیلگران بین‌المللی می‌گویند گرچه کاهش حجم این ذخایر به‌تنهایی به معنای ناتوانی آمریکا در مدیریت بازار جهانی نفت یا تصمیم‌گیری درباره شروع جنگ نیست؛ چراکه واشنگتن همچنان از ابزار‌هایی مانند تولید گسترده نفت شیل، ذخایر تجاری، هماهنگی با اعضای آژانس بین‌المللی انرژی و ظرفیت‌های دیپلماتیک برای مدیریت شوک‌های عرضه برخوردار است؛ بااین‌حال، افت سطح ذخایر استراتژیک، حاشیه امنیت انرژی آمریکا را کاهش داده و هزینه اقتصادی مواجهه با هرگونه اختلال تازه در بازار نفت را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
سقوط ذخایر نفت آمریکا به کف ۴۳ساله
طبق این داده‌ها، درحال حاضر براساس آخرین داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، حجم ذخایر استراتژیک نفت آمریکا (SPR) به 319 میلیون بشکه رسیده که کمترین مقدار در دوره ۴۳ساله (از آوریل 1983 تاکنون) است. این کاهش بخشی از برنامه آزادسازی ۱۷۲ میلیون‌بشکه‌ای دولت آمریکا و سایر اعضای آژانس بین‌المللی انرژی برای جبران اختلال عرضه ناشی از جنگ علیه ایران بوده، نکته مهم آن است که برخلاف برخی گمانه‌زنی‌ها، هیچ نشانه‌ای از آغاز فرایند پر کردن مجدد ذخایر در داده‌های EIA دیده نمی‌شود. کارشناسان انرژی می‌گویند این وضعیت علاوه بر پیامد‌های اقتصادی، از منظر فنی نیز ظرفیت آمریکا برای مدیریت یک شوک نفتی طولانی‌مدت را محدودتر از گذشته کرده است.
کاهش 90 میلیون بشکه‌ای پس از آتش‌بس
طبق آمار‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، برخلاف فضای تحلیلی فارسی‌زبانان، طی حدود دو تا سه هفته پس از امضای تفاهم‌نامه بین ایران و آمریکا، موجودی ذخایر استراتژیک آمریکا از ۳۴۰ میلیون بشکه در تاریخ 17 ژوئن 2026 (27 خردادماه 1405) حدود ۲۰ میلیون بشکه کاهش یافته و در هفته منتهی به 3 ژوئیه به ٣١٩ میلیون بشکه رسیده است.براساس داده‌های رسمی EIA، ذخایر فعلی استراتژیک نفت آمریکا (SPR) در شروع جنگ علیه ایران (هفته منتهی به 27 فوریه 2026) بیش از 415 میلیون بشکه و پس از اعلام آتش‌بس (هفته منتهی به 7 ‌آوریل 2026) حدود 409 میلیون بشکه گزارش شده است. به عبارتی، براساس این داده‌ها، از ابتدای شروع جنگ ایران تاکنون ذخایر استراتژیک نفت آمریکا (SPR) کاهش 96 میلیون‌بشکه‌ای داشته و اگر شروع آتش‌بس در 7 ‌آوریل را در نظر بگیریم، حجم SPR از آن تاریخ تاکنون کاهش 90 میلیون بشکه و اگر زمان امضای تفاهم‌نامه را در نظر بگیریم، این عدد کاهش 20 میلیون ‌بشکه‌ای داشته است.
شوک همچنان باقی است
در اینجا یک سؤال وجود داد و آن هم اینکه، آیا آمریکا هم اکنون در حال بازسازی ذخایر است؟ پاسخ هم مثبت و هم منفی است. براساس داده‌های رسمی EIA حجم ذخایر SPR روند کاهشی را در ماه‌های اخیر داشته است، بنابراین اگر بگوییم دولت آمریکا درحال پرکردن ذخایر استراتژیک است، این ادعای درستی نخواهد بود؛ اما باید توجه داشت که دولت آمریکا قصد دارد این اقدام را انجام دهد با این تفاوت که برنامه دولت ترامپ تزریق نفت به SPR یا خرید نقدی گسترده نفت از بازار نیست، بلکه بخش عمده بازسازی موردانتظار از طریق قرارداد‌های Exchange انجام خواهد شد؛ یعنی شرکت‌هایی که در دوره بحران نفت دریافت کرده‌اند، در سال‌های آینده همان نفت را به همراه حق‌العمل بازمی‌گردانند؛ بنابراین در مقطع فعلی موجودی مخازن همچنان در حال کاهش است و افزایش واقعی ذخایر هنوز آغاز نشده است. به عبارتی، دولت ذخایر نفتی که آزاد کرده را به شرکت‌ها داده و شرکت‌ها نیز در قبال هر یک بشکه‌ای که دریافت کرده‌اند، باید 1.28 بشکه نفت به دولت برگردانند. این روند زمان بازسازی ذخایر SPR را طولانی‌تر می‌کند. گفته می‌شود دولت ترامپ اعلام کرده که قصد دارد ذخایر را به بیش از ۴۰۰ و حتی 500 میلیون بشکه نیز برساند بااین‌حال هنوز این اقدام صورت نگرفته است.
ذخایر نفت آمریکا تا کجا قابل‌برداشت است؟
گفته شد که براساس داده‌های رسمی EIA سطح ذخایر SPR آمریکا درحال حاضر به 319 میلیون بشکه رسیده است. حال این سؤال پیش می‌آید که ذخایر نفت آمریکا تا کجا قابل‌برداشت است؟ در پاسخ باید گفت برخلاف تصور رایج، تمام نفت موجود در SPR قابل‌برداشت نیست. محدودیت‌های فنی متعددی وجود دارد که عملاً مانع تخلیه کامل مخازن می‌شود. مورد اول اینکه، نفت در چهار مجموعه بزرگ از غار‌های نمکی زیرزمینی در تگزاس و لوئیزیانا ذخیره شده است. این غار‌ها برای حفظ فشار هیدرولیکی، پایداری دیواره‌ها و عملکرد پمپ‌ها نیازمند باقی‌ماندن بخشی از نفت هستند. این حجم در ادبیات فنی با عنوان حداقل موجودی عملیاتی یا نفت بالشتکی شناخته می‌شود. وزارت انرژی آمریکا عدد رسمی ثابتی برای این کف عملیاتی منتشر نکرده، اما اغلب مطالعات فنی و گزارش‌های تخصصی این عدد را به طور تقریبی در محدوده ۲۳۰ تا ۲۶۰ میلیون بشکه برآورد می‌کنند، به عبارتی اگر موجودی اسمی SPR را درحال حاضر حدود 319 میلیون بشکه در نظر بگیریم، نفتی که واقعاً قابلیت برداشت دارد، ۶۰ تا ۹۰ میلیون بشکه برآورد می‌شود. این عدد می‌گوید برداشت می‌تواند انجام شود؛ اما ریسک عملیاتی و امنیت انرژی آمریکا را به طور محسوسی افزایش خواهد داد. مورد دوم مربوط به محدودیت‌های ناشی از ظرفیت برداشت است. بر اساس اطلاعات رسمی وزارت انرژی آمریکا، حداکثر ظرفیت اسمی برداشت SPR حدود ۴.۴ میلیون بشکه در روز است. با کاهش سطح ذخایر، فشار داخل غار‌های نمکی افت می‌کند و ظرفیت واقعی برداشت نیز به‌تدریج کاهش می‌یابد. در نتیجه، هرچه موجودی SPR کمتر شود، توان آمریکا برای مداخله سریع در بازار نیز محدودتر خواهد شد.سؤال بعدی این است که آیا رسیدن سطح ذخایر به زیر ۳۰۰ میلیون بشکه به معنای پایان قابلیت برداشت است؟ پاسخ این سؤال منفی است. از نظر فنی، عبور از مرز ۳۰۰ میلیون بشکه مانع برداشت نفت نمی‌شود، اما این سطح از منظر راهبردی اهمیت زیادی دارد. در چنین شرایطی، دولت آمریکا با این پرسش مواجه می‌شود که آیا باید ذخایر را برای مدیریت بحران جاری مصرف کند یا بخشی از آن را برای بحران‌های احتمالی بعدی حفظ کند.براین‌اساس، ادامه کاهش ذخایر استراتژیک چند پیامد مهم دارد. اول اینکه بخشی از قدرت مداخله دولت آمریکا در شوک‌های بعدی بازار نفت کاهش می‌یابد. دوم، توان کنترل روانی بازار و مهار انتظارات تورمی ناشی از افزایش قیمت نفت محدودتر می‌شود. در صورت وقوع اختلال جدید در صادرات خاورمیانه، دوره زمانی قابل حمایت از بازار کوتاه‌تر خواهد بود. همچنین هرچه ذخایر پایین‌تر بیاید، هزینه و زمان لازم برای بازسازی آن افزایش می‌یابد؛ به‌ویژه اگر قیمت جهانی نفت بالا باقی بماند، زیرا در صورت جهش قیمت نفت، دولت آمریکا ابزار کوچک‌تری برای مهار بازار خواهد داشت و این موضوع می‌تواند مستقیماً بر تورم سوخت، رضایت مصرف‌کنندگان و هزینه سیاسی دولت اثر بگذارد.در مقابل، آمریکا همچنان از ابزار‌های دیگری مانند ذخایر تجاری، ظرفیت تولید نفت شیل، همکاری با اعضای آژانس بین‌المللی انرژی و مدیریت دیپلماتیک عرضه جهانی برخوردار است؛ بنابراین کاهش SPR به معنای ازدست‌رفتن کامل توان مدیریت بازار نیست، بلکه حاشیه امنیت راهبردی آمریکا را کاهش می‌دهد.

جایگزینی ذخایر نفت تا سال 2028 زمان می‌برد
براساس گزارش اخیر خبرگزاری رویترز، تحلیلگران و مقامات دولتی برآورد می‌کنند که دولت‌ها قرار است تا سال ۲۰۲۸ میلیون‌ها بشکه نفت خریداری کنند تا ذخایر اضطراری را که در اثر کاهش تولید از بین رفته‌اند جایگزین کنند. در واقع فرایند کاهش شکاف عرضه جهانی نفت ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران حدوداً 1.5 سال زمان می‌برد. برآورد‌ها نشان می‌دهد اختلالات عرضه ناشی از جنگ علیه ایران منجر به ازدست‌رفتن ۱.۵ میلیارد بشکه از موجودی جهانی نفت در سال جاری شده که این اتفاق منجر به فشار زیادی به ذخایر اضطراری دولت‌ها شده است. آژانس بین‌المللی انرژی پس از اختلالات در تنگه هرمز که قیمت نفت خام را به‌شدت افزایش داد، آزادسازی بی‌سابقه ۴۰۰ میلیون بشکه نفت را هماهنگ کرد. نفت خام برنت در اواخر آوریل به بالای ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسید و نفت خام آمریکا در اوایل مارس به ۱۲۰ دلار نزدیک شد. طبق گزارش شرکت تحلیل کالای کپلر، جایگزینی مجدد ذخایر نفتی مصرف‌شده در طول جنگ علیه ایران می‌تواند تا سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۷ زمان ببرد. کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده در اواخر ژوئن در رویداد رویترز نکست گفت که دولت آمریکا انتظار دارد به‌ازای هر بشکه‌ای که تحت قرارداد‌های مبادله آزاد می‌شود، به طور متوسط ۱.۲۸ بشکه دریافت کند. رایت گفت که این بازگشت سرمایه به افزایش موجودی ذخایر استراتژیک ایالات متحده به بالای ۴۰۰ میلیون بشکه کمک خواهد کرد و افزود که واشنگتن در حال بررسی راه‌هایی برای افزایش موجودی به بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه است.
جنگ علیه ایران تقاضای نفت را افزایش داد
یکی از اتفاقات بااهمیت پس از جنگ علیه ایران، افزایش تقاضای جهانی نفت بوده است. این اتفاق که عمدتاً در نتیجه جایگزینی ذخایر و حتی افزایش ترس کشور‌ها از بحران‌های آتی رخ داده، گفته می‌شود بین 600 تا 700 هزار بشکه در روز به تقاضای جهانی می‌افزاید. طبق گزارش شرکت تحلیل کالای کپلر، پر کردن مجدد ذخایر مصرف شده نفت کشور‌ها می‌تواند تا سال 2028 روزانه 664 هزار بشکه به تقاضا بیفزاید و به جذب بخشی از عرضه اضافی موردانتظار در سال آینده، هم‌زمان با ادامه کاهش تولید اوپک پلاس، کمک کند. این امر مانع از کاهش قیمت‌ها خواهد شد. میشل بروهارد، رئیس بخش سیاست‌گذاری و ریسک ژئوپلیتیک در شرکت کپلر، می‌گوید پر کردن مجدد ذخایر می‌تواند در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۶ حدود ۵۰۶ هزار بشکه در روز تقاضای نفت خام را افزایش دهد و این رقم در سال آینده نیز بیشتر خواهد شد.تحلیلگران انتظار دارند کشور‌هایی از جمله ژاپن و کره‌جنوبی ذخایر خود را به‌تدریج بازسازی کنند و تلاش‌های برای بازسازی احتمالاً به قیمت نفت و تصمیمات مربوط به هزینه‌های دولت بستگی دارد. علاوه بر جایگزینی بشکه‌های نفت آزادشده در طول بحران، چندین کشور آسیایی که به منابع خلیج‌فارس متکی هستند، در پی شوک انرژی خاورمیانه، ظرفیت ذخیره‌سازی خود را برای تقویت امنیت انرژی گسترش می‌دهند. چین در حال ساخت ۱۱ سایت جدید ذخیره‌سازی استراتژیک نفت است، درحالی‌که هند قصد دارد از طریق پروژه‌های توسعه‌ای در پادور و چاندیکول، ظرفیت ذخایر استراتژیک نفت را بیش از دوبرابر کند. فیلیپین نیز با حمایت ژاپن درحال‌توسعه یک سیستم ملی ذخایر استراتژیک نفت است.
آیا کاهش ذخایر نفت دست ترامپ را می‌بندد؟
در فضای تحلیل فارسی‌زبان مرتباً گفته می‌شود حالا که به ترامپ فرصت داده شد آتش‌بس کند، دولت او در طول دوره آتش‌بس توانسته ذخایر نفت را احیا کند. این افراد ادعا می‌کنند اکنون ترامپ با دست پر به جنگ برمی‌گردد. این تحلیلگران حتی به برگزاری جام‌جهانی نیز اشاره می‌کنند و ادعا می‌کنند جایگزینی ذخایر نفت و اتمام جام‌جهانی فضای جدیدی را برای ترامپ جهت شروع دوباره جنگ می‌دهد. درخصوص ذخایر استراتژیک نفت گفته شد که گرچه ترامپ توانست با آتش‌بس، قیمت نفت و به دنبال آن، قیمت بنزین و گازوئیل در آمریکا را کاهش دهد، اما در جایگزینی ذخایر نفت هنوز ناکام بوده است. همچنین درخصوص سوخت نیز باید توجه داشت که درحال حاضر هر گالن بنزین به قمیت 3.8 دلار بوده که یک دلار بالاتر از نرخ قبل از شروع جنگ علیه ایران (28 فوریه 2026) است. برخلاف برخی تحلیلگران فارسی‌زبان، کارشناسان مطالعات بین‌الملل می‌گویند تصمیم آمریکا برای ورود به یک درگیری نظامی جدید تابع عوامل متعددی مانند ملاحظات امنیت ملی، توان نظامی، شرایط سیاسی داخلی و حمایت متحدان است و نمی‌توان آن را صرفاً به سطح ذخایر نفت نسبت داد. اما از منظر اقتصادی، هرچه SPR کوچک‌تر باشد، هزینه مدیریت یک بحران نفتی جدید افزایش می‌یابد. در واقع اگر جنگ جدید باعث اختلال گسترده در صادرات خلیج‌فارس شود، دولت آمریکا ابزار کوچک‌تری برای کنترل بازار نفت خواهد داشت. یعنی اگر محاسبات آمریکا این باشد که با شروع جنگ جدید، ایران از تمام ابزار‌های خود ازجمله بستن تنگه هرمز، زدن تأسیسات نفتی آمریکایی‌ها در منطقه و حتی بستن تنگه باب‌المندب از سوی انصارالله یمن اقدام کند، در چنین شرایطی اگر همراهی بین‌المللی برای دولت ترامپ صورت نگیرد، توان آزادسازی نفت دولت ترامپ برای مهار قیمت‌ها محدودتر می‌شود؛ مدت‌زمان حمایت از بازار کاهش می‌یابد؛ بازار نفت نسبت به هر خبر نظامی حساس‌تر خواهد شد و درنتیجه، ریسک جهش قیمت بنزین در آمریکا افزایش می‌یابد؛ موضوعی که برای هر رئیس‌جمهوری، به‌ویژه در فضای سیاسی فعلی آمریکا که انتخابات کنگره را در پاییز پیش رو دارد، اهمیت بالایی دارد؛ بنابراین SPR پایین الزاماً مانع جنگ نیست، اما هزینه اقتصادی آغاز یک جنگ جدید را برای دولت آمریکا افزایش می‌دهد. حال در اینجا شاید بد نباشد که دوباره این سؤال را طور دیگری بپرسیم. اینکه رسیدن دوباره ذخایر نفت آمریکا به سطح مطلوب چقدر زمان می‌برد. اگر موجودی فعلی را حدود ۳۲۰ میلیون بشکه در نظر بگیریم، برای رسیدن به ۴۰۰ میلیون بشکه حدود ۸۰ میلیون بشکه افزایش لازم است.بر اساس برنامه اعلام‌شده وزارت انرژی و قرارداد‌های Exchange، این بازسازی عمدتاً طی اواخر ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ انجام خواهد شد، نه ظرف چند ماه. رویترز نیز بر اساس برآورد تحلیلگران انرژی گزارش داده است که فرایند بازسازی ذخایر دولت‌های عضو IEA تا سال ۲۰۲۸ ادامه خواهد داشت.در نتیجه، اگر بحران جدیدی پیش از تکمیل این روند رخ دهد، آمریکا ناچار خواهد بود با ذخایری به‌مراتب کمتر از سطح تاریخی خود وارد آن بحران شود. در آن صورت، مقاومت ایران و طولانی‌شدن جنگ می‌تواند ضربات گسترده‌ای به بازار نفت و قیمت آن بزند. در مورد سطح مطلوب SPR از نظر فنی دو مفهوم متفاوت وجود دارد. ظرفیت فیزیکی مخازن حدود ۷۱۴ میلیون بشکه است؛ اما سطح مطلوب عملیاتی موضوع دیگری است. در دهه‌های گذشته معمولاً موجودی SPR بین ۵۵۰ تا ۷۰۰ میلیون بشکه نگهداری می‌شد و همین محدوده به‌عنوان سطحی با حاشیه امنیت مناسب شناخته می‌شد. پس از جنگ اوکراین و سپس جنگ ایران، ذخایر به پایین‌ترین سطح چهار دهه اخیر سقوط کرد.دولت ترامپ اکنون رسماً هدف بیش از ۴۰۰ میلیون بشکه را اعلام کرده است، اما هم‌زمان وزیر انرژی گفته است واشنگتن در حال بررسی راه‌هایی برای افزایش موجودی به بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه نیز است.برخی کارشناسان معتقدند بازگرداندن SPR به محدوده ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون بشکه به زمان، منابع مالی و شرایط مناسب بازار نفت نیاز دارد. اگر قیمت نفت بالا بماند، دولت احتمالاً روند خرید را کندتر خواهد کرد تا فشار بیشتری بر بودجه و بازار وارد نشود. ازسوی‌دیگر، برخی کارشناسان معتقدند با افزایش تولید نفت شیل آمریکا (تولید روزانه بیش از ۱۳ میلیون بشکه نفت)، دیگر ضرورتی ندارد SPR مانند گذشته به نزدیکی ظرفیت کامل (بیش از ۶۵۰ یا ۷۰۰ میلیون بشکه) بازگردد، هرچند در مقابل گروهی دیگر معتقدند تحولات اوکراین و ایران نشان داد که آمریکا همچنان به یک ذخیره راهبردی بزرگ نیاز دارد.