ایران پرسمان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
مقامات ارشد کشورهای عضو «پیمان مکه» — شامل عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان — روز دوشنبه با مقامات ایران در تهران دیدار کردند. این نخستین تماس در سطح عالی میان طرفین از زمانی است که عربستان سعودی به یکی از کانون‌های تنش در مناقشه گسترده‌تر ایران تبدیل شده است.
به نوشته خبرگزاری رویترز، به نقل از مقامات سعودی و ایرانی، عربستان سعودی با حضور وزیر دفاع، شاهزاده خالد بن سلمان؛ پاکستان با حضور فرمانده ارتش، فیلد مارشال عاصم منیر؛ و ترکیه با حضور رئیس سازمان اطلاعات، ابراهیم کالین، در این گفتگوها شرکت کردند.
این گفتگوها در حالی انجام می‌شود که حملات حوثی‌های یمن در هفته‌های اخیر شدت گرفته و لحن تقابل میان واشنگتن و تهران نیز تندتر شده است. همچنین، هر دو کشور طرح‌هایی را برای از سرگیری درگیری‌های گسترده‌تر آماده کرده‌اند؛ رویدادی که احتمالاً پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده در ۳ نوامبر ممکن است رخ دهد.
مذاکرات روز دوشنبه نخستین تماس در سطح عالی میان ایران و تمامی اعضای این بلوک سه‌کشوری محسوب می‌شود؛ آن هم در شرایطی که عربستان سعودی بیش از پیش در این مناقشه درگیر شده است. بر اساس «توافق‌نامه دفاع مشترک مکه» که در ماه اوت به امضا رسید، حمله مسلحانه به یکی از اعضا، به منزله حمله به تمامی اعضا تلقی می‌شود. خبرگزاری رویترز گزارش داد که میانجی‌های قطری روز یکشنبه در تهران با مقامات ایرانی دیدار کردند؛ اقدامی که با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای صورت گرفته است. قطر ماه‌هاست که نقش میانجی کلیدی را میان تهران و واشنگتن ایفا می‌کند.
یک مقام ارشد ایرانی اظهار داشت که پیشنهاد این دیدار از سوی پاکستان و در جریان سفر هفته گذشته «عاصم منیر» به تهران مطرح شد؛ سفری که طی آن وی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و دیگر مقامات ارشد دیدار کرد. به گزارش رسانه‌های ایرانی، در جریان این سفر، مقامات ایرانی به او اعلام کردند که تا زمانی که خواسته‌های تهران برآورده نشود، هیچ‌گونه مذاکره‌ای با واشنگتن صورت نخواهد گرفت. حملات حوثی‌ها به عاملی فزاینده در بی‌ثبات‌سازی وضعیت در چارچوب تهاجم آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل شده و عربستان سعودی — که متحد ایالات متحده است — را به نقطه فشاری در جنگی گسترده‌تر بدل کرده است.
رویدادی بسیار مهم با پیامدهای راهبردی گسترده
در این رابطه، دنیس سیترونوویچ، تحلیل‌گر مسائل ایران، در شورای آتلانتیک نوشت: رویدادی بسیار مهم که پیامدهای راهبردی گسترده‌ای دارد؛ پیامدهایی که بسیار فراتر از صرفِ برگزاری این دیدارها در تهران است.
1. «پیمان مکه» از همان آغاز، در نگاه تهران تحولی مثبت و خوشایند تلقی می‌شدند؛ چرا که بازتاب‌دهنده درکی فزاینده در میان کشورهای منطقه بودند مبنی بر اینکه آن‌ها باید حامیان امنیتی خود را متنوع سازند و تنها به ایالات متحده متکی نباشند. این تلاشی است برای شکل‌دهی به یک ساختار امنیتی منطقه‌ایِ مستقل‌تر، ساختاری که کاملاً وابسته به واشنگتن نباشد.
2. نفسِ سفر به تهران نشان می‌دهد که کشورهای منطقه نه تنها مشروعیت نظام ایران، بلکه جایگاه ایران به عنوان یک بازیگر محوری و توانایی آن در تأثیرگذاری بر تحولات منطقه‌ای — عمدتاً از طریق شرکای خود و در رأس آن‌ها حوثی‌ها — را به رسمیت می‌شناسند. این موضوع حتی در صورتی که کنترل مستقیم ایران بر حوثی‌ها بسیار محدود باشد نیز صادق است. درکِ موجود این است که نمی‌توان بدون در نظر گرفتن ایران، نظم منطقه‌ای پایداری ایجاد کرد.
3. با توجه به احتمال از سرگیری درگیری‌ها میان ایران و ایالات متحده، این دیدارها از اهمیتی ویژه برخوردارند. کشورهای منطقه به خوبی واقف‌اند که تشدید تنش‌ها می‌تواند هزینه‌های سنگینی برایشان به همراه داشته باشد؛ به‌ویژه از طریق آسیب دیدن زیرساخت‌های انرژی، بنادر و مسیرهای تجاری. از این رو، آن‌ها تمایل آشکاری دارند که تهران را متقاعد کنند تا در طرح مطالبات خود از مواضع سرسختانه کوتاه بیاید، و در عین حال به صراحت به تهران اطمینان دهند که هدف از پیمان‌های ابراهیم، مقابله با ایران یا منافع آن نیست.
4. باید توجه داشت که پیمان مکه و گفتگو با ایران، اقداماتی متناقض با یکدیگر نیستند، بلکه دو روی یک راهبرد واحد محسوب می‌شوند: از یک سو، ایجاد توانمندی‌های امنیتی مستقل و تقویت بازدارندگی منطقه‌ای، و از سوی دیگر، تلاش برای کاهش خطر رویارویی از طریق گفتگو و ترتیبات سیاسی.
5. این رویداد بار دیگر نشان می‌دهد که حتی کشورهایی که نسبت به ایران بدبین یا نگران هستند، لزوماً خواهان جنگی دیگر علیه آن نیستند. آن‌ها به خوبی از محدودیت‌های قدرت نظامی آگاه‌اند و می‌دانند که حتی یک کارزار نظامی شدید دیگر نیز لزوماً تهدید ایران را از بین نخواهد برد، اما قطعاً ثبات منطقه را تضعیف کرده و به اقتصادهای آن‌ها آسیب جدی وارد خواهد کرد؛ از این رو، آن‌ها به دنبال پرهیز از چنین وضعیتی هستند.
6. در این میان، پیامی مهم برای اسرائیل نیز نهفته است. در حالی که در اسرائیل هنوز کسانی هستند که یک عملیات نظامی دیگر را به عنوان راه‌حلی احتمالی برای چالش ایران می‌بینند، کشورهای منطقه دقیقاً به دنبال جلوگیری از وخامت اوضاع هستند تا اطمینان حاصل کنند که بار دیگر به صحنه رویارویی میان ایران و ایالات متحده تبدیل نمی‌شوند.
در نهایت، این نشست مهم شکاف‌های عمیق میان ایران و عربستان سعودی یا ترکیه را پر نخواهد کرد، اما نشان‌دهنده تغییری مهم در نگرش منطقه‌ای است: در کنار ضرورت بازداشتن ایران و مقابله با تهدید ناشی از آن، این درک رو به گسترش است که ایران را نمی‌توان از روی نقشه حذف کرد و باید راهی برای همزیستی با آن یافت. این تحولی راهبردی و بسیار حائز اهمیت است که با توجه به انتظار تغییر در نحوه استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه، می‌تواند بر شکل‌گیری نظم امنیتی در خاورمیانه تأثیرگذار باشد.