ایران پرسمان - اعتماد /متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اعزام نفتکشهای ایرانی، آزمونی برای سنجش اراده امریکا در برابر محاصره دریایی قلمداد میشود چراکه در صورت ممانعت واشنگتن از عبور و فروش محمولهها، چنین کنشی میتواند به رویارویی نظامی منجر شود
حدیث روشنی| همزمان با ادامه رایزنیهای دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت جنگ، تحولات میدانی در خلیجفارس نیز وارد مرحله تازهای شده؛ حرکت نفتکشهای ایرانی به سمت شرق و تلاش تهران برای عبور از محاصره دریایی امریکا، در کنار تهدید به هدف قرار دادن زیرساختهای نفتی کشورهای منطقه، میتواند معادلات رویارویی دوطرف را پیچیدهتر کند.
در همین راستا روزنامه اعتماد با هدف بررسی ابعاد و سناریوهای پیش رو با کوروش احمدی، دیپلمات پیشین کشورمان گفتوگو کرده است.
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین در پاسخ به سوال نخست اعتماد در باب ارزیابیاش از چرایی اعزام کاروان نفتکشها به سمت بازارهای آسیایی در شرایطی که ایالاتمتحده در دریا تحریمهای سختی را اعمال کرده، گفت: در این زمینه اولین سوالی که وجود دارد این است که آیا ایران از امن بودن مسیر عبور این نفتکشها اطمینان پیدا کرده و آیا احتمالا نوعی تضمین برای عبور آنها دارد یا خیر. روشن است که کسب چنین اطمینانی مستلزم حداقلی از توافق یا تفاهم قبلی و نانوشته است؛ موضوعی که بعید به نظر میرسد. به این دلیل که چنین توافقی باید برای هر دوطرف منافعی داشته باشد. اگر این اقدام ایران با موفقیت همراه شود، در واقع شکست بزرگ دیگری برای ترامپ بعد از شکست او در انتخابات کنگره خواهد بود.
به باور احمدی، عبور موفق نفتکشهای ایران برای ارتش امریکا نیز نوعی مبارزهجویی است و در شرایطی که امریکا با سه ناوگروه در منطقه حضور دارد، به معنای تحقیر و شکست نظامی برای ارتش امریکاست. درنتیجه، دشوار است تصور کنیم که توافقی شکل گرفته و مسیری امن برای عبور این نفتکشها درنظر گرفته شده باشد. این تحلیلگر ارشد روابط بینالملل در ادامه یادآور شد: نکته دیگر این است که اساسا هدف ایران از این اقدام، شکستن محاصره دریایی است. از یکسو جنگ و ازسوی دیگر متوقف شدن مذاکرات و به نتیجه نرسیدن تلاشهای دیپلماتیک، در کنار ادامه محاصره دریایی و تلاش امریکا برای تسری دادن این محاصره به حوزه خشکی، شرایط دشواری را برای ایران ایجاد کرده است. طبیعی است که وقتی راهحل دیپلماتیکی شکل نمیگیرد، ایران به راهحل نظامی فکر کند. ضمن اینکه محاصره دریایی در حقوق بینالملل به معنای اعلان جنگ است. بنابراین، حتی اگر صرفا همین موضوع را درنظر بگیریم، از این منظر نیز میتوان گفت که ما عملا در وضعیت جنگی با امریکا قرار داریم. بنابراین، ممکن است ایران به این جمعبندی رسیده باشد که دیگر تداوم شرایط تحریم و محاصره و نه جنگ و نه صلح قابل تحمل نیست و تصمیم به اقدام نظامی گرفته باشد. اعزام این نفتکشها و سپس ارزیابی اراده امریکا واکنش امریکا به این اقدام، بخشی از این راهبرد است. در صورتی که امریکا به نفتکشهای ایرانی حمله نظامی کند، احتمالا ایران نیز وارد برخورد نظامی خواهد شد. ایران هم بهصراحت اعلام کرده که در چنین شرایطی اهدافی را در کشورهای عربی هدف قرار خواهد داد. به گفته احمدی مجموعه این عوامل باعث شده است که تهران از روی ناچاری دست به چنین اقدامی بزند، چراکه در شرایطی که مذاکره به بنبست رسیده و طرفین از مواضع خود کوتاه نمیآیند، برای برداشتن فشار محاصره دریایی، عملا راهی جز توسل به گزینه نظامی باقی نمیماند.
احمدی در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» درباره احتمال انجام توافقی میان ترامپ و شی جین پینگ، پیرامون صادرات نفت ایران در نشست سهجانبه شنژن که ماحصلش خیز ایران برای شکستن حصرها شد نیز گفت: نشانهای که حاکی از توافقی در این مورد باشد ازسوی محافل سیاسی و رسانهای امریکایی و چینی ندیدهایم. اساسا در یک دیدار سهجانبه کوتاه حدود یک ساعت و نیمه بعید است فرصت کافی برای ورود به چنین موضوعاتی و دستیابی به توافق درباره آن وجود داشته باشد. نکته دوم این است که زمان کمی از دیدار ترامپ با شی جین پینگ گذشته و اقدامی که ایران اکنون در حال انجام آن است دستکم به چند هفته و شاید حتی یکی، دو ماه زمان برای عملیاتی شدن نیاز دارد. بدان معنا که تصمیمگیری درباره این اقدام باید از چند هفته قبل انجام شده باشد و پس از آن نیز اقدامات عملیاتی لازم آغاز شده باشد؛ ازجمله جابهجایی نفتکشها، بارگیری نفت و احتمالا انتقال نفت از کشتی به کشتی. طبیعتا انجام مجموعه این اقدامات به زمان نیاز داشته است. بنابراین، بعید به نظر میرسد این تحرکات اقدامی باشد که پس از سفر ترامپ به چین آغاز شده باشد.
این دیپلمات پیشین کشورمان در پاسخ به پرسش پایانی «اعتماد» درباره سناریوهای احتمالی و چشمانداز اقدام اخیر ایران در شکست محاصره دریایی گفت: واقعیت این است که اگر توافقی در این زمینه شکل نگرفته باشد، تصور اینکه امریکا بهراحتی اجازه عبور این نفتکشها را بدهد، دشوار است، چراکه چنین اقدامی برای ترامپ به معنای پذیرش یک شکست سیاسی خواهد بود و طبیعتا برای امریکا نیز هزینهبر است. به گفته احمدی با این حال، نمیتوان احتمالات دیگری را به طور کامل منتفی دانست؛ مثلا اینکه امریکاییها برای جلوگیری از تشدید جنگ و حمله احتمالی ایران به زیرساختهای کشورهای عربی، به یک راهحل میانه روی بیاورند و اجازه عبور تعدادی از کشتیها را بدهند. این تحلیلگر ارشد روابط بینالملل در ادامه خاطرنشان کرد: از نظر عملیاتی نیز مساله این است که امریکاییها چه رویکردی درقبال این نفتکشها در پیش خواهند گرفت. آیا مانند رویهای که پیشتر داشتند، به موتورخانه این نفتکشها حمله میکنند و آنها را از حرکت بازمیدارند یا اجازه میدهند از دریای عمان خارج شوند؟ آیا کشتیها و محموله آنها را توقیف میکنند؟ از نظر عملیاتی، طیفی از احتمالات قابل تصور است؛ از اجازه عبور همه نفتکشها گرفته تا متوقف کردن تعدادی از آنها یا حتی جلوگیری از عبور تمام کشتیها به خارج از دریای عمان. همچنین این احتمال وجود دارد که امریکاییها اجازه دهند کشتیها وارد دریای عرب و اقیانوس هند شوند و سپس آنها را توقیف کنند.
به گفته احمدی سناریوی دیگری هم قابل تصور است و آن اینکه امریکاییها این مساله را در طول زمان مدیریت کنند؛ بدان معنا که بهجای انجام یک اقدام ناگهانی و یکباره، طی چند روز یا حتی یکی، دو هفته، بهتدریج با این نفتکشها برخورد کنند تا موضوع از حالت حاد خارج شود و ایران نیز در موقعیتی قرار نگیرد که خود را ناگزیر از واکنش نظامی فوری بداند. از نظر عملیاتی، چنین احتمالاتی وجود دارد. به این ترتیب، ممکن است اجازه دهند تعدادی از نفتکشها، یا حتی همه آنها، از دریای عمان عبور کنند و سپس بهتدریج و با فاصله زمانی، مثلا هر روز با یکی از آنها برخورد کنند. چنین رویکردی میتواند از شدت و حدت اولیه ماجرا و فشار حیثیتی و سیاسی بر ایران بکاهد. احمدی در پایان به «اعتماد» گفت: با این حال، اگر درنهایت هدف امریکا این باشد که مانع فروش نفت این نفتکشها و عرضه محمولههای آنها به بازار شود، احتمالات درگیری افزایش پیدا میکند، چراکه ایران نیز موضع خود را اعلام کرده و ممکن است دیگر نتواند از موضع خود عقبنشینی کند. در چنین شرایطی، احتمال رویارویی نظامی زیاد خواهد بود، ضمن اینکه ادامه وضعیت کنونی و اعلام محاصره دریایی نیز شرایط بسیار دشوار و محدودکنندهای برای ایران ایجاد کرده است.