ایران پرسمان - ایسنا / نماینده سابق مجلس گفت: نهادینه شدن فرهنگ گفتوگو و مناظره میان جوانان و دانشجویان میتواند از شکلگیری بسیاری از اختلافات و درگیریهای فکری و عقیدتی جلوگیری کند و زمینه رشد فکری و اجتماعی جامعه را فراهم آورد.
علی مطهری، چهارشنبه ۴ شهریورماه، در آیین اختتامیه چهاردهمین دوره مسابقات ملی مناظره دانشجویان ایران که در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: ابتدا از جهاددانشگاهی بابت ابتکار ارزشمندی که در راهاندازی مسابقات مناظره داشتند، تشکر میکنم. جوانی دورهای سرشار از احساسات است و در سالهای ابتدایی انقلاب اسلامی نیز شاهد درگیریهای فراوان بر سر مسائل عقیدتی و فکری بودهایم. اگر گفتوگو نهادینه شود و جوانان و دانشجویان به گفتوگو و مناظره عادت کنند، طبیعتاً میتوان از بسیاری از این اختلافات و درگیریها جلوگیری کرد.
وی افزود: استاد مطهری را میتوان مظهر آزادی اندیشه، آزادی بیان و مناظره دانست. اگر روش ایشان در زندگی را بررسی کنیم، میبینیم که سخنران اصلی انجمن اسلامی مهندسان، پزشکان و دانشگاه تهران بودند و در این انجمنها بحثهای آزاد صورت میگرفت. افرادی همچون مهندس بازرگان نیز در این جلسات حضور داشتند، بحث میکردند و ایراد میگرفتند و هرجا لازم بود، از انسان متخصصی برای حضور در جلسه دعوت میشد. بهطور مثال، در بحث معاد که در انجمن اسلامی پزشکان مطرح بود، در موضوع ماده و انرژی و بحث معاد جسمانی، نیاز شد استاد روزبه دعوت شود. همچنین استاد شریعتی پرسشهایی مطرح میکردند که میتوان به آنها رجوع کرد. این موارد نشان میدهد که ایشان چگونه افراد را برای پرسشگری آماده میکردند و آنان را به مطرح کردن سؤال تشویق میکردند.
این نماینده پیشین مجلس و استاد دانشگاه تصریح کرد: در آستانه پیروزی انقلاب نیز دیدیم که ایشان تا چه اندازه به آزادی بیان اعتقاد داشتند و میتوان ادعا کرد که در میان رهبران انقلاب اسلامی، هیچکس به اندازه ایشان بر مسئله آزادی بیان تأکید نداشت. ایشان در دوره قبل از انقلاب اسلامی، پیشنهاد داده بودند که در دانشکده الهیات دانشگاه تهران، یک استاد مارکسیست تدریس کند و دانشجویان نیز بتوانند او را انتخاب کنند. این موضوع نشان میدهد که ایشان تا این اندازه از افکار مخالف هراسی نداشتند.
مطهری خاطرنشان کرد: ایشان درباره جمهوری اسلامی نیز توصیه میکردند که باید آزادی گفتوگو میان احزاب مختلف وجود داشته باشد. البته ایشان در زمان تدوین قانون اساسی حضور نداشتند و اکنون چنین چیزی امکانپذیر نیست، اما در سخنرانیهای خود در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی میگفتند احزاب مختلف مطالبه کنند، مشروط بر اینکه با نشان خود در تظاهرات حضور پیدا کنند تا مردم بتوانند میان آنها تفکیک قائل شوند و بتوانند از میان گروههای مختلف دست به انتخاب بزنند.
وی علت تأکید بر آزادی تفکر و آزادی بیان را در استعدادهای ذاتی انسان دانست و گفت: هر استعداد انسان، منشأ حقی در انسان است. برای مثال، انسان فطرت زیباییدوستی دارد؛ بنابراین از حق هنر و ابتکار نیز برخوردار است. علاوهبر آن، انسان قوه تفکر دارد و بنابراین باید این استعداد خود را شکوفا کند. منشأ آزادی تفکر و بیان نیز در استعداد تفکر و یادگیری انسان است.
نماینده سابق مجلس اظهار کرد: شهید مطهری درباره چرایی تفکر آزاد تحلیلهایی ارائه دادهاند. اموری وجود دارد که اجبارپذیر نیستند؛ مانند محبت و دوستی که اجبار کردن فرد به دوست داشتن یک شخص امکانپذیر نیست. ایمان نیز چنین است. در آیه ۱۴ سوره مبارکه حجرات نیز به این موضوع اشاره شده است. ایمان مؤلفهای مربوط به قلب است و با اجبار بهوجود نمیآید.
مطهری ادامه داد: همچنین نباید از «لا اکراه فی الدین» برداشت نادرستی داشت و تصور کرد که دولت اسلامی حق هیچگونه الزامی در حوزه اجتماعی ندارد. در آیه ۱۲۵ سوره مبارکه نحل نیز خطاب به پیامبر آمده است که مردم را با حکمت و استدلال دعوت کن و اگر نشد، با موعظه و سپس با زبان نرم و مجادله احسن با آنان برخورد کن. بنابراین، ما باید ایمان را از طریق گفتوگو و بیان ملایم ایجاد کنیم.
وی اضافه کرد: اموری مانند اخلاق با اجبار به دست نمیآید. رشد اجتماعی نیز چنین است و باید در بعضی موارد آزادی وجود داشته باشد تا افراد بهتدریج رشد پیدا کنند. انتخاب نیز باید به مردم واگذار شود تا از این طریق رشد اجتماعی پیدا کنند. رشد فکری همچنین مسئلهای اجباربردار نیست و با اجبار، کمال مطلوب برای ما به دست نمیآید.
این استاد دانشگاه در پایان ضمن تشکر از عوامل اجرایی این رویداد مهم گفت: با توجه به احادیث نقلشده درباره شک کردن به اساس وجود، انسان نباید در حالت شک باقی بماند. طبق درسهای فلسفه و تاریخ شهید مطهری، اگر کسی بهدنبال حقیقت باشد، تلاش کند و در نهایت به نتیجه برسد، معذب نخواهد بود؛ زیرا او به دنبال حقیقت بوده و قصد عناد و لجبازی نداشته است.